Türk Dili
Türk Dili
Türkçe'nin Cilveleri
Z
ihnim boşaldıkça, daha doğrusu rahat zamanlarımda Türkçe’nin güzelliklerini, orijinal cilvelerini düşünürüm. Mesela hırsız kelimesinin manâsı mâlûmdur “hır” sözü herhalde iyi bir vasıf olmamalı ki, başkasının malını çalana hırsız demişlerdir. Ama bunun müsbet şekli de kullanılır. Birinden olumsuz şekilde bahsederken:
—…
Türk Dili
Dil Öğretiminde Paradigma Değişimi Şart
M
illi Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in şu sözleri, aslında uzun yıllardır göz ardı edilen bir eğitim açmazını berrak bir şekilde ortaya koyuyor:
"Her imtihanda yani ortalama bir İngiliz vatandaşının bilmediği gramatik kaideleri çocuklara test imtihanında sorduk. Bu şekilde dil öğrettiğimizi varsaydık, bu mantığı…
Türk Dili
Uydurukca Türkçe'nin Felsefi Dili
K
İm demiş “Türkçe’nin şu andaki mevcut kelimeleri ile felsefe yapılamaz” diye?
Yapılır efendim, yapılır; bal gibi yapılır!
Meselâ, Hegel’in “Tinin Görüngübilimi”ni Türkçe mi okumak istediniz, işte buyurun:
“...İyi tikel özne ile onun istencinin özsel yanı olarak ilişkilidir ve böylelikle istenç yükümlülüğünü tam…
Türk Dili
Türkçe Medeniyet Dili İdi
L
isanın da bir matematiği vardır. İnsan, konuşur veya yazarken o matematik yahut lisanın kanunlarına riayet etmek zorundadır. 2 çarpı 2’nin kaç yaptığı bellidir. O gerçeği, kimse değiştiremez. Bunun gibi dilin de asırlar içinde oluşmuş kaidelerine riayet şarttır.
Pekâlâ; niçin “soru” değil de “sual” derdik?
Çünkü; Söz…
Türk Dili
Yunus Emre’nin Dili Hakiki Türkçedir
Y
unus Emre’nin kullandığı dil, zamanında herkesin kullandığı, konuştuğu dildir. İnancı, dünya görüşü ve bütün yaşayışıyla halkın, Anadolu insanının bir parçası olan Yunus’un dilde onlardan ayrılması zaten düşünülemezdi. Sanatının, belki de en büyük ve değerli tarafı da, Türkçeyi iyi kullanmış olmasıdır. “Yunus’un…
Türk Dili
RİT (Resmî İkâmeli Türkçe) Nedir?
“
Türkçe konuşan insanlar (millet, kavim, halk, topluluk vd.) tarafından dilin tabiî seyri içinde benimsenip kullanılan dil unsurlarının (ek, kelime, kelime grubu vd.) yerine geçmek üzere -dilin tabiî yapısına ve kānunlarına aykırı olarak- devletin karârı, kuvveti ve faâliyetiyle ikāme edilmiş unsurlarla şekil verilen…
Türk Dili
Gerçekleştirememek (!)
A
na dilimiz Türkçe, her gün büyük bir hızla bozulmaya,
yıpranmaya devam ediyor. Dilin aslî yapısını bozmak, yeni kelime uydurmak çok
tehlikelidir. Dünyada, Türkiye’den başka dili tahrip edilen bir millet yoktur.
Son zamanlarda öyle bir kelime peyda oldu ki; artık, gazeteci, sunucu, siyasetçi, akademisyen… hemen…
Türk Dili
Önce Osmanlı Türkçesi Sonra Ortak Alfabe
1
1 Eylül 2024’te medyada yer alan bir habere göre Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Akademisi, Ortak Alfabe Komisyonu 34 harften oluşan Latin asıllı bir alfabe üzerinde anlaştı. Bu, uzun yol daha ne kadar sürer ve nasıl bir netice verir bunu zaman gösterecek.
Bu haberin yayılması ile bir kısım akademisyen, gazeteci,…
Türk Dili
Dil Bayramı Gelmiş, Neyime?
“
Aynaya baktığınızda sadece yüzünüzü değil, bir müze de görürsünüz. Yüzünüz bir anlamda size aitse de ebeveynlerinizden, büyükanne ve büyükbabalarınızdan, onların ana-babasından ve daha kadim atalarınızdan miras aldığınız özelliklerin bir birleşiminden oluyor. Sizi rahatsız eden ya da hoşnut olduğunuz dudaklarınız ve…
Türk Dili
Uyduruk Bir Dile Hapsedildik
İ
talyanlar "Traduttore traditore" derler. Yani, "Mütercim haindir." Tepeden tırnağa haklılar. Çünkü hiçbir dil diğerine tam aktarılamaz. Hele büyük diller; sanatta, edebiyatta zirvelerden seslenmiş abide lisanlar. Türkçemiz de bir zamanlar öyleydi. Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Nâbî, işte o haşmetli dönemlerin eser adamlarıdır.
…
Türk Dili
Olanak Cumhuriyeti
T
anınmış Alman Türkolog Otto Jastrow üzülerek şöyle demişti: "Türk dili kültürel çok katlılığını ve nüans zenginliğini geniş ölçüde kaybederek tekrar, o ilk çıktığı tek boyutlu bozkır dili tipine yaklaşıyor."
Ve, dediği oldu. Dilimizin canına okudular. Artık, sıra üstü şiirler, hikâyeler, derinlikli fikir yazıları,…
Türk Dili
Bir Zamanlar “Büyük ve Derin Türkçe” Halkın Dili İdi
D
il ve kültür meseleleri ülkemizde müşterisiz metâdır. Ama hâlâ merâklı ve hassâs insanlarımızı görmekten mutlu oluyoruz. Yeni bakanların açıklanmasından bu tarafa -bilhâssa Millî Eğitim Bakanımız görür, işitir ve müspet bir şeyler yapabilir ümîdiyle- dil meselemizle alâkalı bir hayli yazı yazdım. Bu müşterisiz metâ…
Türk Dili
Öldürülen Türkçeyi Basan ‘stres’
D
eğil Osmanlı zamanında kullanılan Türkçe, 1970’lerde konuşulan Türkçe ile günümüz Türkçesi arasında bile karşılaştırılamayacak farklılıklar meydana geldi. Tahrifat, Kur’an-ı Kerim kaynaklı kelimelerden kurtulmak için batı lisanlarından kelimelerin Türkçeye dâhili ile başlamıştı. İşi öyle ileri götürdüler ki, Türk’ün…
Türk Dili
Türkçe'yi Sel Götürüyor
P
rof. Dr. Ziyaettin Fahri Fındıkoğlu, bir yazısında şöyle demişti: “Türkçeyi sal'a bindirip sel'e verdiler” Fındıkoğlu hoca Fransızcadan esinlenip “sal” ve “sel” eklerinin alınmasına ve Arapçanın (î) aidiyet ekinin yerine konulmasına şiddetle itiraz etmiştir. Hatta Arapçadan (î) ekinin…
Türk Dili
Büyük Türkçe Dâvâsının Kahramanları
T
ürkçe meselesi bekâ meselemizdir. Dönüp dönüp Türkçe üzerine yazmamızın sebebi budur. Dilini kaybederek târîh sahnesinden silinen milletler vardır. Türkçemizi kaybedersek bizim başımıza gelecek olan da aynısıdır.
Türkçemizi binlerce yıllık birikimi ile sâhiplenmemiz gerekiyor. Onun bağrındaki her varlık ve her kelime,…
Türk Dili
Türkçe Yüzyılı
F
ikrî iktidar olmadan ilmî iktidar, ilmî iktidar olmadan siyâsî iktidar olamaz. Devlet-i âli Osman’ın zirvede olduğu çağlarda kılıç ve kalem, dergâh ve medrese, mimarî ve şiir, hukuk ve hikmetin tamamı aynı seviye ve dengededir.
Denge bozulunca gerileme, çözülme ve günümüze dek gelen savrulmalar yaşandı. Yalnızca…
Türk Dili
Bacanakla Suşi Yenir Mi?
B
ir yabancı dilin öğrenilmesi, tarih, fizik veya bir başka dersin öğrenilmesinden farklıdır. Çünkü dil, ait olduğu toplumun düşünce bicimini yansıtan bir vasıtadır. Mesela Türkiye'de başına bir iş gelen kadın camı açıp "Komşular, yetişin!" diye bağırır. Ama bir İngiliz camı açıp ya "Polis" diye bağırır ya da "İmdat"&nb…
Türk Dili
1930’lu Yıllarda Başlayan Türkçe Tahribatı
1
935 senesinde CHP dördüncü büyük kurultayında kabul edilen 48 sayfalık tüzükteki “uydurukça” kelimelere “Osmanlıca” karşılıkları diye bir de alfabetik liste tanzim edilmiş. Dilimizin 1930’lu yıllarda başlayan tahribatını gösteren adı geçen listeyi aşağıdadır.|
… |
Türk Dili
Çocuğun Gelişmesinde Dilin Hayatî Önemi
Ç
ocuğun dünyadan aldığı ilk nefesinden başlayarak gelişmesinde dilin hayatî önemde olduğuna dikkat çeken Dr. Dana Suskind “Otuz Milyon Kelime” adlı eserine şu cümlelerle başlar:
“Dil, beynin optimum potansiyeline ulaşmasına yardımcı olan bir unsurdur. Aynı şekilde dilin eksikliği beyin gelişiminin en büyük düşmanıdır.…
Türk Dili
DİLİMİZİ FAKİRLEŞTİRMEYELİM
D
il, bir milletin kültürel değerlerinin başında gelir. Bundan dolayı ona büyük ehemmiyet vermek gerekir. Aynı dili konuşan insanlar “millet” denilen sosyal varlığın temelini teşkil ederler. Dil, duygu ve düşünceyi insana aktaran bir vasıta olduğu için insan topluluklarını bir yığın veya kitle olmaktan kurtararak…
Türk Dili
Okul Kitaplarındaki Türkçe
K
üçük torunum, 2015-2016 öğretim yılı, lise birinci sınıf öğrencisidir. Zaman zaman, kitaplarına göz atarım. Herbiri yüzbinlerce basılan okul kitaplarındaki Türkçe'yi görünce, şaşırmıyorum. Çünkü; bu güzel lisânın ne hâle geldiğini/getirildiğini senelerdir biliyor ve yazıyorum.
Mâdemki biliyorum…
Türk Dili
TÜRKÇEYE SÛİKAST
T
ürkçe’miz, târih boyunca çok bâdireler atlatmıştır. Kendi içinden çıkan yanlış uygulamalarla ve bilhassa, yine içindeki unsurların teşviki ve yanıltması neticesinde, değişik zamanlarda, değişik dillerin tesiriyle ‘dışardan gelen saldırılara’ muhatap olmuş; bozulmalar, tahribatlar yaşamıştır.
…
Türk Dili
Gönül Diliyle
O
smanlı, Oğuz Türkçesini gönül dili haline getiren bir medeniyet tesis etti. Bu medeniyetin içerisine her milletten gönül insanı ışığa koşan pervaneler gibi coşkuyla atıldı. Türkçe, bu duygu insanlarının gönül dibeklerinde dövülüp aşk tennurunda pişirilerek insan denilen varlığı madde ve mana planında ifade edebilecek…
Türk Dili
Vecîze
S
on zamanlarda Türkçeye bir kelime daha musallat oldu. Bu virüsün adı “motto”dur. Muhakkak ki bir vakitler “slogan” da böylece gelmiş ve dilimizi kirletmişti. Keza “propaganda” da öyle. Ama biz, onların hangi tarih aralığında ve hangi yolla konuşmalarımıza girdiklerini hatırlamıyoruz. Çocukluğumuza veya daha eski…
Türk Dili
TDK'nın Tümü
G
ünümüz
Türkçesinde zırt pırt kullanılan kelimelerden biri: tüm.
Aşağıdakine
benzer cümleler –sokaktaki vatandaştan devlet büyüklerine, ünlülerden
muharrirlere kadar– herkesin ağzında:
“Tüm
insanlar kardeştir…”
…
Türk Dili
Beş Adam Bir Yazar Oldu
H
epsi “yazar” oldu: “edîb, muharrir, musannif, müellif, münşî.” TDK’nin marifeti, birilerinin geçmişe muhalefeti, devletin kuvveti, cahillerin daveti, gafillerin “evet”i… sayesinde… Bugün “edîb” kelimesi –bazı vatandaşların nüfus kayıtları dışında– hiçbir resmî metinde yok. Edebiyat ve Türkçe ders kitaplarında…
Türk Dili
Terminolojimizde Büyük Tahribat
1
930 - 1950 yılları arasında ve 27 Mayıs 1960 ihtilalinden sonra, başta idare, hukuk, eğitim ve maliye olmak üzere terminolojimizde büyük değişiklikler yapıldı. Cumhuriyetin ilk yıllarında meclise kamutay, milletvekiline saylav, valiye ilbay, kaymakama ilçebay, maarif müdürüne kültür direktörü denilirdi. Çok şükür ki…
Türk Dili
Dilimizin Bozulmasından Yabancı Türkologlar da Dertli
H
içbir usul ve kaideye dayanmayan lisanımızın tabiî yapısına ve normal gelişme seyrine darbe vuran; mazide edebi eserler bakımından neyimiz varsa hepsini silip süpüren “uydurukça dil devrimine” ülkemizin basiretli ilim ve fikir erbabı gibi, yabancı Türkologlar da büyük tepki göstermektedir.
İngiliz Türkolog Prof. Geoffr…
Türk Dili
Fış Fış Kayıkçı
P
rof. Dr. Mehmet Kaplan Hoca şöyle diyor: “Kültürlü olmak demek, târihin ve eski eserlerin terbiyesini almak, olgunlaşmak, ondan sonra yeni eserler vücûda getirmek veya rûhunu onlara da açmak demektir.
Başka bir şey daha var: Biz cihangirlik dolayısıyla târihimiz boyunca yetmiş iki milletle bir arada yaşamış, onlarla…
Türk Dili
Eş Mânalar
K
elimelerindeki hece sayısını mümkün olduğu kadar azaltan dillerin kelime sayısını mümkün olduğu kadar çoğalttığı bir hakîkattir. Yükselen kültür seviyesi, ilerleyen medeniyet ve teknoloji yeni kelimelerin doğmasına ve diller arasındaki kelime alış verişinin hızlanmasına sebep olmaktadır.
Bu arada kelimelerin taşıdıkla…
Türk Dili
Tarihimiz ve Dilimiz
T
ürk milleti tarih boyunca fetih ruhuyla hareket etmiş, serhat boylarında at koşturmuş, büyük devletler vücuda getirmiştir. Milletimiz, yüce dinimiz İslamiyet’i kabul ettikten sonra da İslam medeniyetinin mühim ve ayrılmaz bir parçası, âlem-i islâmın hamisi olmuştur. Böylece kadim lisanımız Türkçe, ilmî, dinî ve edebî…
Türk Dili
Türkçeyi Korumadan Milli Kimliğimizi Muhafaza Edemeyiz
Değerli Dostlar,
1071 Malazgirt Zaferi’nin hemen ardından, ecdadımızın bu topraklarda inşa ettiği camiler, medreseler, kütüphaneler, çeşmeler, köprüler, çarşılar, hanlar ve kervansaraylar, Anadolu’ya yepyeni bir kimlik kazandırmıştır. Bütün bu eserlerin yanı sıra Türk İslam mührünü bu topraklara vuran asıl müessese,…
Türk Dili
Dilde İsraf
Y
ıllarca süren ve birçok değişik safhalar arz eden ve sonunda milletin kesesinden milyonlara mâl olmasina rağmen tam bir fiyasko ile netîcelenen resmî dil hareketlerimiz, acaba millî kültürümüz için çok daha hayırlı bir istikamet alamaz mıydı? Buna kestirme bir cevap vermek güçtür.
Devlet otoritesinin desteklediği böyl…
Türk Dili
Örneğin Faciası
B
ir kelime bir dilde evvelce kullanılmış, sonra terk edilmiş olabilir. Yahut evvelce kullanılmazken yani yokken o dile sonradan gelmiş, girmiş veya yapılmış olabilir. Hiçbir dilde bunun dışında bir kelime yoktur. Önce şunu ifade edelim ki biz örnek kelimesinin değil, örneğin sözündeki hilekârlığın karşısındayız. Türk…
Türk Dili
Türkçe'nin Çilesi
Z
aman zaman zelzeleler, su baskınları ve tabiî afetlerin türlüsü ile yıkılıp harâb olmuş şehirlerimize, kasabalarımıza, köylerimize çeki-düzen verip îmarları yoluna gidiyoruz. İçlerinde hayâtın yeniden canlanması ve bu harâbelerin altından bir yeni düzen çıkıp, insanlara yaşama ümit ve heyecânı verebilmesi için devlet…
Türk Dili
Dil Devrimi ve Milliyetçilik
B
ir memleketin fikir hayatı, ilim seviyesi, bir kelime ile kültürü hakkında umumi bir intiba edinmek istiyorsanız, ele aldığı meselelere ve bunları hallediş tarzlarına bakınız. Bundan daha güzel bir miyar bulamazsınız. Çünkü mühim, hayati, hakiki dâvalar üzerinde icap ettiği şekilde durulacak, halledilebilmeleri için…