Türk Dili
Dil Dâvâmız
ir arşiv taraması yapılsa Yahya Kemal, Peyami Safa, Necip Fazıl, Ahmet Kabaklı, Tarık Buğra ve muasırları daha başka isimlerde de “dil dâvâmız” başlığı görülür. Bugün de yazıyoruz. Çünkü bu bir karara bağlanmamış dâvâdır.
Milletler, kendilerine itimatlarını kaybedince bu kayıp her sahada başlar. Üretmenin,…
Uydurma Kelimeler (1)
arsça asıllı kökten yapılmış uydurma kelimelerden biri de “zorunlu” ve “zorunluluk”tur. “Mecburî, mecburiyet”, “zarurî, zaruret” karşılığı olarak kullanılmaktadır. Aslında zûr şeklinde olan (zûr-ı bâzû; kol kuvveti gibi) ve dilimize zor şeklinde yerleşmiş bulunan kelime “güç, kuvvet” mânâsı ifâde etmektedir. “Zorun…
Uydurukça Dil ve Türk Dünyası
"Kentsel Dönüşüm"ün Türkçesi...
ünlük dil de modaya tabidir! Zaman zaman bazı kelimeler, bazı kavramlar herkesin dilindedir. Şu günlerde "kentsel dönüşüm" tamlaması çok sık duyuluyor. Bizim gibi şehircilikle, mimariyle pek fazla alâkası olmayan kimselerin bu kavramlaştırmayı tam manasıyla anladıklarını tahmin etmiyorum.
Daha fazlası, bu kavram…
Yazı ve Dil İnkılabı
il her milletin kendi hususiyetlerine göre teşekkül etmiş bir Allah vergisi, bir anlaşma vasıtasıdır. Yazı ise dilin tesbitine yarayan insan keşiflerinin en mükemmel semeresidir. O halde yazının da millî hususiyetleri olmalıdır. Dünyânın bütün dillerine uyan tek bir alfabe düşünülemez. Çünkü her dilin kendine…
Peynirli Sandviçten Palamut Izgarasına
ahya Kemal şöyle diyor:
Lisan bahsi açıldıkça: "halâ mı o bahis?" diyerek bezginlik gösterenler bana acınmaya
lâyık, gözlerini gaflet bürümüş, en zavallı kayıtsızlar gibi görünüyorlar. Vatan
bahsi açıldığı bir yerde: "halâ mı
o bahis?" diyecek bir Türk, menfur bir kayıtsızlık göstermiş sayılır.
Bizi ezelden ebede…
Türk Dili
il, bir milletin kültürel değerlerinin başında gelir. Bundan dolayı ona büyük ehemmiyet vermek gerekir.
Aynı dili konuşan insanlar “millet” denilen sosyal varlığın temelini teşkil ederler. Dil, duygu ve düşünceyi insana aktaran bir vasıta olduğu için, insan topluluklarını bir yığın veya kitle olmaktan kurtararak,…
Vah Dilim, Dilim Dilim
elevizyon sunucularının konuk terletmek gibi bir takıntıları vardır, sizi kapılarda karşılar, halinizi hatırınızı sorarlar. Lâkin “birki üç kayıt” dendi mi tavırları değişir, üstünüze gelmeye başlarlar.
Vakit Kaybetmeden
il bir milletin mantığıdır, dil bir milletin sarkışıdır, geçmişi, hâli, geleceğidir. Dil bir milletin ta kendisidir. Milletin olmadığı yerde dil de yoktur. İnsan canlı bir varlıksa, dil de canlı bir varlıktır.
Canlının yaşamadığı dağlarda, ovalarda dil olabilir mi? Oralarda duyulan sadece sestir. Yaprakların…
Türkçenin Gerçeği
il, bir gerçek olarak kabul edilmelidir. Şivemizin de kopup geldiği Türk dili tarihine bir göz atarsak, İslâmiyetin kabulünden sonra, dile çok sayıda yabancı kelime girmiş olduğunu görürüz. Bu daha sonra normal sınırlan da aşarak, "Osmanlıca"yı yapma bir dil durumuna getirmiştir. Ancak Osmanlı Devleti'nin çöküşü…
Ah Şu Uydurukça
Uydurma Hastalığının En Tehlikeli Mikrobu
ence en büyük tehdit ve tehlike, “uydurmacılığın” meydana getirdiği kültür kopukluğudur.
Arı dilciler, yalnız güçlü imkânlar kullanmakla kalmıyorlar, uydurdukları o çirkin "sözcükleri" yaymakla dahi yetinmeyip güzel Türkçe kelimelere karşı doğrudan taarruza da geçiyorlar. En amansız gümrükçüden daha katı bir…
"Boğa" Vezninden "Doğa ve Doğallık" Garabeti
abiat kelimesi yerine “doğa”, tabiî yerine “doğal” getirilmek isteniyor. Doğa ve doğal kelimeleri, şekil bakımından olduğu kadar mefhûm bakımından da yanlış olan kelimeler için iyi bir örnek teşkil etmektedir.
Bir kere dilimizde nisbet ifâde eden “-I” diye bir ek yoktur; “-sal, -sel” ve “al, -el” nisbet ekleri…
Türkçe İmparatorluk Dili
iz Türkçenin başına gelen felâketi, bu dilin dünyâ dilleri arasındaki yerini ve karakterini dikkate almamak gibi vahîm bir hatâda buluyoruz. Çünkü Türkçe, herhangi küçük ve başkalarına mahkûm bir millet dili değil, bir “imparatorluk dili” dir.
İmparatorluk dili ne demektir? Burada geniş vakit alacak bu…
Bir Hicivci Gözüyle 1927-1947 Yıllarında Türkçe
ürk Dil Tarihinde Cumhuriyet Dönemi ayrı bir önem taşır. Bu dönemde Türk Harf İnkılâbı yapılmış Türk Dil Kurumun kurulmuş, Güneş Dil Teorisi ortaya atılmıştır. Bütün bunlarla ilgili yazarlarımız çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. Bu görüşlerini bazen şiirle bazen nesirle ortaya koymuşlardır. Görüşlerini şiirle…
Davullar Kimin İçin Çalıyor
azhar Osman: "Uydurmacılar ruh hastalarıdır" derken, Prof. Dr. Ayhan Songar: "Bir takım akıl hastalıklarında (şizofreni veya erken bunama denen akıl hastalığında) hasta durup dururken kelime uydurur; bildiğimiz, tanıdığımız eşyalara kendi kafasına göre isimler takar ve bu kelimeleri konuşurken kullanır, herkesin de…
Mesela mı Örneğin mi Diyelim?
Azerice Değil Azerbaycan Türkçesi
u gün bir İran Âzerbaycanlısı’na sorsanız, dilini Türkî, kavmiyet ve milliyetini Türk, vatandaşlık ve tâbiiyetini İranlı, bölgesinin coğrafî mensubiyetini ise Azerbaycanlı diye adlandırır. Azerbaycanlıca, Âzerbaycan dili ve Türkçe tabirlerine hemen hemen hiç, Âzerî kullanılışına ise çok az rastlarsınız.
Bize de öyle…
Kaybolan Nüanslar
ilde nüanslar, belli bir seviyedeki kültürün gerektirdiği ince mânâ farklarıdır. Klâsik Arapçada deveyle, çadırla, çölle, Türkçemizde atla, yayla hayatıyla İlgili bir yığın teferruatı gösteren kelimeler, o kültür çerçevesi içinde teşekkül etmiştir. Bunlar bir ihtiyacın doğurduğu kavramlardır.
Bir dilde aynı kavr…
Hüzünlü Lâtîfeler
Türk Dünyası'nda Alfabe ve Dil Meselesi
Ansiklopedi-Sözlük
''Eytişim''miş. Karşılığını bulmak yetmiyor, metni de…
Türk Dünyası’nda “Tek Dil-29 Alfabe”
Dünyâda her milletin bir alfabesi var. Arabın, İngilizin, Japonun, Çinin, Yahudinin, Ermeninin, Rumun bir alfabesi var. Dünyada 29 ayrı alfabeyle okuyup yazan tek millet biziz!
Neden acaba? Her savaş sonrasında, büyük devletler üzerimizde binbir türlü oyun oynamışlar. Muharebe meydanlarında kazandıklarımızı…
Anadilden Sapmalar
smanlı devrinde iki şekil dil vardı. Birincisi Osmanlının devraldığı ve zamanımıza kadar intikal eden halkın Türkçesidir ki ne bir zorlama görmüş ve ne de değiştirilmiştir. O derece güzel bir gelişme göstermiş ve mükemmeldir ki bugün 13. Asrın Yunusunu ve 13. Asın Bektaşi edebiyatını anlamayan tek kişi yoktur.
Netameli Yollar
nsan konuşan hayvandır tarifine göre sadece konuşmamızla bile hayvandan ayrılıyoruz demektir. Konuşma olmasaydı insan olmayacak, milletden, kültürden ve medeniyetten bahsedilemeyecekti. Dil dediğimiz insanın en büyük harikası olan bu esrarlı sistem insanla beraber yaşıyor, insanla beraber gelişiyor.
"Kişinin ke…
Türkiye'de Yabancı Dil Gerçeği
Kişi, yabancı dili körü körüne öğrenirse, öğrendiği dil, onu kendi toplumundan…
Osmanlıca Dersi
Ah Türkçe Vah Türkçe
Türk Coğrafyalarında Alfabe Meselesi
Harf Devrimi ve Dil Değişmesi
Türkçe'ye Kurulan Tuzak
Dilde İnce Fark (Nüans) Üzerine
Dili zenginleştiren, ona renk ve mânâ kazandıran hususiyetlerden biri de ince farklardır. İnce farklar (nuance) dilin kendi bünyesinde doğan veya kültür alışverişi sonunda dile giren kelimelerin yardımı ile meydana gelen mefhumlar ve hususiyetlerdir.
Bunu birkaç örnekle göstermek istiyoruz. Bilindiği…
Osmanlı'da Devlet Dili Türkçe İdi
1876'daki anayasada Divanda Türkçe konuşulması kanunla belirtilmişti.
Sadrazam ister Sırp, ister Arnavut olsun, Ama Türkçe bilecek, davranışlarını…
Anadilde Eğitim Hakkı
Bu ayırım aslında resmî dilin dışındaki her dil için vardır. “Yabancı dilde eğitim” yanlıştır meselâ. “Yabanc…
Türkçemizi Sal'a Bindirdiler, Sel'e Verdiler
"Ağzımızda, anamızın sütü gibi helâl ve güzel olması gereken Türkçemize her gün, bir parça daha akrep zehri karıştırıyorlar. Prof. Dr. Fındıkoğlu…
Türk Tarihi, Türk Kültürü ve Türkçe
irminci yüzyılda dil âlimleri, psikologlar ve sosyologlar
dil ile düşünce arasında sıkı bir münasebet bulmuşlardır. Bu münasebeti şöyle
özetleyebiliriz:
“Dil, onu
konuşanların duygu, düşünce ve hayal dünyalarını tayin eder.”
Bir dilde ne kadar kelime varsa, o milletin dünya görüşü o kelimelerle…