Türkistan
Türkistan
Şarkî Türkistan'ı İhmal Edemeyiz
A
ta yurdumuza bizde “Doğu Türkistan” denirken Uygur Türkleri “Şarki Türkistan” diyorlar. Asya Türklüğü, “Türkistan” diye yekpare bir iklimdi. Ruslar, bu iklimin garb, Çinliler de şark tarafını hâkimiyetine alınca Türkistan, “Garbi Türkistan” ve “Şarki Türkistan” diye ikiye bölünmüş oldu. SSCB dağılınca ana gövdeyi…
Türkistan
Türkistan Tarihine Işık Tutacak Önemli Bir Kitap: 1916 Türkistan İsyanı Üzerine Yeni Belgeler
1
916 Türkistan isyanı Rusya İmparatorluğu tarihine Türk Müslümanlardan çok sayıda can alan ve kanlı bastırılan ayaklanma olarak girmiştir. İsyanın oluşmasında ve büyümesinde birçok siyasi ve iktisadi sebep olup, bunların arasında özellikle I.Cihan Harbi dönemi şartlarında Rus çarının Türkistanlıların askerlik…
Türkistan
Türkistanlı Münevverlerin Hicret Yılları
T
ürkistan’a Sovyet Komünizminin tam hakim olması sonucunda, yüzlerce Türk münevveri öldürüldü. Binlercesi de ölümden ve Sibirya’ya sürgün olmaktan kurtulmak için ülkelerini terk ederek, hür dünyanın pek çok yerine hicret ettiler. Ayrıca II. Dünya savaşında binlerce Türkistanlı genç Alman cephesinde hayatını kaybetti.…
Türkistan
Cengiz Aytmatov Diyor ki
Mankurtlaşma
Eski mankurt ile şimdiki mankurtun aslı birdir, fakat o zamanlarda güç ile kafalara zorlama yapılırdı, şimdi televizyonlarla yapılıyor. O zaman on insan mankurtlaştırılırken şimdi milyonlar mankurtlaştırılıyor.
Mankurt olmamak için ne yapmak lazım? Milletlerin yetişmiş büyük insanları, halkına yabancı…
Türkistan
Stalin Devrinde Kazan Türklerine Yapılan Kültürel Asimilasyon
S
ovyetlerin ilk yılları ve Stalin dönemdeki “fişlemeler”, “açığa çıkarmalar”, “ihbarlar”, “suçlamalar”, “cezalandırmalar” ve “sürgünler” Tatar edebiyatının tabii gelişimini aksatmış, hatta durdurmuştur. Bütün bu olumsuzluklar sebebiyle, ölmeden tutuklanmadan, sürülmeden kalan yazar ve şairler, demokratik…
Türkistan
İkinci Dünya Savaşında Türkistan ve Kafkasyalı Türk Askerlerinin Büyük Dramı
İ
kinci dünya savaşı esnasında Stalin, Türkistan, Kafkasya ve Kırım’dan bütün Türk gençlerini Sovyet kızıl ordusu için askere aldı. Savaş sırasında ve Almanların mağlup olmasından sonra Türk soylu askerler, büyük zaiyat ve zulme maruz kaldı. Bu konu ile ilgili bir makaleyi aşağıda sunuyoruz. Editör
Almanya’nın 1 Eylül 19…
Türkistan
Doğu Türkistan Lideri İsa Yusuf Bey Diyor ki:
K
ızıl Çin, komünizmin katı metodlarının bir kısmını terk ederken ve Doğu Türkistan Türklerine, bazı hürriyetler tanırken, anânevi istilâ ve asimilâsyon politikasından zerre kadar taviz vermemektedir.
Çin'in Türkiye ve İslâm dünyası ile münasebetlerini geliştirmesinin ardında, iki milyon kilometre kareye yakın…
Türkistan
"Ordusuz Olmaz"
Ş
irazlı Sadi’nin, Bostan ve Gülistan isimli eserinde okumuştum: “Tavus kuşunun en büyük düşmanı kendi kuyruğudur” diyordu. Kimse bir kumruyu, bir kartalı, bir leyleği... kuyruğu için vurmaz. Ama tavus kuşunun binbir renkte, binbir şekille süslü, muhteşem bir kuyruğu var. İnsanı âdeta büyüleyen o güzelim kuyrukla,…
Türkistan
Sovyetlerin Kırgızistan’da Yaptığı Atabeyt Katliamı
1
936–1937 yılında Kırgızistan’da Stalin rejimi tarafından büyük bir katliam yapıldı. Bu facia ancak 1993’te ortaya çıkarıldı. Her yıl Bişkek’te yapılan anma günü ve Türkiye’de birkaç sayfalık makale dışında katliam hakkında ne yazık ki fazla bir neşriyat yok. Bunun sebebi, elbette yeterli kaynağa ulaşılamaması veya…
Türkistan
Cengiz Aytmatov'un Dünya Literatürüne Armağan Ettiği Kavram: Mankurtlaşma
C
engiz Aytmatov, Türkiye’de eserleri en çok basılan ve okunan yazarların başında gelir. Bütün hikâyeleri, romanları Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Onun kitapları ülkemizde her hangi bir Türk yazarının eserleri gibi okunur.
Cengiz Aytmatov, toprağının rengini, kokusunu; halkının kimliğini yüksünmeden, şerefle…
Türkistan
Kazakistan’da Kızıl Kırgın Kurbanları
G
eçtiğimiz yüzyılda emperyalist güçlerin etkisi altında bulunan Türk Devlet ve toplulukları üzerinde ağır ve çıkmazlarla dolu sayısız trajedinin yanı sıra kayıpların da meydana geldiği aşikârdır. Bugün 10 milyon km² lik bir coğrafyadan daha geniş bir sahada yaşayan neredeyse 250 milyon civarındaki Kıpçak, Oğuz,…
Türkistan
Doğu Türkistan'ın Geleceği
S
on iki buçuk asırdır ana vatanlarında esareti yaşayan Doğu Türkistan halkı tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar yok olmama mücadelesi vermektedir. 18 Kasım 1884 tarihinde adı Xin-jiang olarak değiştirilen ve o tarihten bu yana iki bağımsız devlet kurabilen Doğu Türkistanlılar için geçen her zaman bir öncekini…
Türkistan
Stalin Döneminde Kazak Münevverlerinin Tasfiyesi
K
azak münevverlerin hepsi Stalin döneminde “halk düşmanı”, “devrim karşıtı burjuva milliyetçiler”, “sosyal açıdan zararlı unsurlar”, “bölücüler”, “Almanya ajanı”, “Japonya ajanı” veya “vatan hainleri” olarak suçlanıp, repressiyaya uğramışlardır. Suçlananlara yönelik olarak hangi cezaların verileceği konusuna gelince,…
Türkistan
Türk Birliği ve Dünya Hakimiyeti
T
ürkler, tarihin çeşitli devrelerinde Türk Birliğini sağlamışlar ve dünya hâkimiyetini kurmuşlardır. Dünya Hakimiyetini, burada dünyayı esir almak anlamında düşünmek yanlıştır. Yine Türk Birliği ile Panturanizm’mi ayırmak icap eder. Panturanizm dünya litaretürüne batı dünyasından geçmiştir. Türk birliği denilince…
Türkistan
Türk Dünyasının Yıldızı
G
anire Paşayeva… Her manada çağın İsmail Gaspıralı’sı olan Ganire Paşayeva'ya “Türk dünyasının bilge kadını” diyorum. Kendisiyle bir kitap fuarında tanışmıştık. O gün kaldığımız otelde sabahlara kadar sohbet etme fırsatı bulmuştuk ve ortak paydalarda yüreklerimiz kucaklaşmıştı.
İşte o gün bugündür sıklıkla görüşürüz Gan…
Türkistan
Yesi'de Türkçe Şöleni
Ü
mitle çıkılan, heyecanla yürünen ve sabırla katedilen bir yolculuğun 25. yılındayız: Tam çeyrek asır! Osman Gazi’nin, Süleyman Çelebi’nin Bursasından Hoca Ahmed Yesevî’nin şehrine ulaştık. Yesevî, “Yesi”li demek. Yesi’nin “yassı”dan geldiği sanılıyor. Yassı Kale zamanla Yesi’ye dönüşmüş. Ya Türkistan?
Türkistan’ın Orta…
Türkistan
Sovyetlerin Kazakistan’da Sebep Olduğu Tarihin En Büyük Açlık Faciası
“Sovyet Rusya zamanında Kazakistan halkının maruz bırakıldığı korkunç açlık faciası “Kazakistan’da kıtlık” adıyla kitaplaştırıldı. Öğretmen Ahmet Çam’ın bu kitap hakkındaki makalesini aşağıda sunuyoruz.” Editör.
Orta Asya'nın kadim toprağı Kazakistan'da, SSCB'nin başındaki isim olan Stalin ve onun gibi düşünen…
Türkistan
Türkiye Türk Dünyasının Direğidir
G
iresun Üniversitesi Uluslararası Kültür ve Sanat Topluluğu'nca "Kazakistan'ın Hürriyetinin 26. Yıl Dönümü" töreni düzenlendi. Kazakistan'ın Ankara Büyükelçisi Abzal Saparbekulı, Ömer Halisdemir Konferans Salonu'nda gerçekleşen törende yaptığı konuşmada, hürriyet gününün hem Kazaklar hem de Türkler için çok…
Türkistan
Abdulhamit Çolpan
Sovyetler Türkistan Aydınlarını Katlettiler
K
omünist Sovyet rejiminde Türkistan Türkleri tarihin en büyük zulmünü gördü. Bilhassa milliyetçi aydınlar, şairler katledildi. Bunlardan bazıların isimlerini aşağıdaki makalede okuyacaksınız.
Abdulhamit Çolpan
Gözel Türkistan senge (sana) ne boldı (oldu),
Seher vaktında, küllerin (güllerin) soldu,
Çemenler berbat, kuşlar h…
Türkistan
Pamir'den Ulupamir'e
V
an-Erciş arası 102 kilometre. Erciş’e gitmek için Van gölünün bir kartpostaldan kesilmiş kadar güzel durduğu bir rotayı takip ederek, henüz karları erimemiş dağlara doğru ilerlemeniz gerekiyor. Yolda, Erciş’e bağlı Ulupamir köyünü ziyarete gideceğimi öğrenen şoför, “Ulupamir yılın 9 ayı varla yok gibidir. İlk kar…
Türkistan
Timur Han’ın Vasiyeti ve Ölümü
T
imur Han Otrar'da iken 11 Şubat günü birden sıhhati bozuldu ateşi çıktı. Hastalığı gitgide artıyordu. Hekimlikte dünyaca meşhur olup Timur Han'ın yanından yıllardır hiç ayrılmayan Mevlânâ Fazlullah Tebrizi sürekli onu tedavi etmeye çalışıyordu. Ama hastalık her geçen gün ilerliyor ve sürekli olarak birbirine…
Türkistan
Selçuklular Devrinde Merv Türkistan'ın İlim ve İrfan Merkezi İdi
S
elçuklular, kuruluş döneminde başkent olarak Nişabur seçmelerine rağmen Merv eski önemini hiç yitirmemiştir. Hatta bu dönemde ihtişamının zirvesine ulaşmış, dahası bu devletin gelişmişliğinin de doruk noktası olarak kabul edilmiştir.
Dandanakan meydan muharebesinden (1040) sonra Merv'de yapılan merasimle Tuğrul Bey…
Türkistan
Yahşılık
Ü
niversiteye yabancı öğrenci kontenjanı için başvuran öğrencilerle mülakat yapıyoruz. Hepsi birbirinden çarpıcı hikâyeler, hepsi birbirinden ilginç kahramanlar sırayla önümüzden geçiyor. Ama bütün bunların içinde "Doğu Türkistan"dan başvuran Uygur gençlerinin hikayeleri bambaşka.
Önemli bir kısmı Mısır’dan Türkiye’ye ge…
Türkistan
Şarkî Türkistan’ın Yirminci Asrı
Ç
in hâkimiyeti altında yirminci yüzyıla giren Doğu Türkistan'da ili bölgesinde 1912 yılında ayaklanma olur ve iç işlerinde kendilerini idare etmek hakkını alırlar. Ruslar Çinliler'le bu bölge üzerinde çekişmektedirler. Doğu Türkistan'ın iktisadi münâsebetleri daha çok Rusya ile gelişmektedir. 1931 yılında…
Türkistan
Türkler ve Türk Dünyası
T
ürk kelimesinin manası ; "Güçlü, kuvvetli, miğfer, türemiş, şekil kazanmış" demektir. Türk Dil Kurumu'nun hazırladığı Türkçe Sözlük'te, Türk; Asya ve Doğu Avrupa'da yaşayan, Türkçe'nin çeşitli lehçelerini konuşan soy ve bu soydan gelen kimse diye belirtilmektedir. Sözkonusu bu kimselerden oluşan topluluklara Türkler…
Türkistan
Emir Timur Türk Oğlu Türk'tür!
T
imur Han’ın Türk olduğu hususu Müslim-Gayrimüslim pek çok tarihçi tarafından dillendirilmiş ve bu konuda neredeyse kesin bir kanaat oluşmuştur. Ünlü tarihçi ve araştırmacı merhum Yılmaz Öztuna mevzuya sağlıklı bir açıklama getirmektedir. Ona göre Barlaslar bir Türk boyu iken Cengiz hâkimiyeti sırasında Moğollaşmış ve…
Türkistan
Kanûni Devrinde Bir Osmanlının Türkistan ve Uzak Doğu Seyahatnamesi
G
eniş bir coğrafyaya yayılan Osmanlı Devleti'nde muhtelif gayelerle her daim seyahate çıkılır; sefirler, tacirler, hacılar, seyyahlar ve ruhu bedenine dar gelen sergüzeştçiler kader yolunu takip etmek suretiyle devr-i âlem eylerlerdi. Hülasa kendilerine yüklenen siyasi, ticari ya da dini misyonu başarılı bir şekilde…
Türkistan
Türk Dünyasının En Çok Şiir Yazan Türk Şairi: Alişir Nevaî
N
evâi, âlim, şair, güzel sanatlardan bir kaçında mâhir bir sanatkârdı. Asîl büyük bir âiledendi.
Alişîr beyin zeki, zarif, şık, çelebi, ince, nüktedan, sevimli, hoşsohbet, kibar, ayni zamanda mütevâzı bir kimse olduğu eserlerinde görülür. O kadar şık ve inceydi ki yapdığı şeyler hatta kadınlar arasında bile moda…
Türkistan
Bir Avrupalı Gözüyle Semerkand (1890)
Registan
Registan'ı günün ilk saatlerinde gördüm. Yıldızların yok olmaya yüz tuttuğu güneşin doğmak üzere olduğu ve gökyüzünün altınımsı sarımsı bir renge bürünmekteyken bir anda Registan'ın muhteşem kubbeleri ve minareleri gözlerimi aldı benden.
Burası diğer yerlere göre çok hareketliydi. Her tarafta yerli halk…
Türkistan
Türklerin Misafir-Perverliği
T
ürk hükümdarlarının cihân hâkimiyeti ve dünya nizâmı mefkûreleri ve velilik sıfatları onları milleti ve tebaalarını korumak, beslemek ve umumî ziyafetler vermek vazifesi ile mükellef kılıyordu. İşte Türk misâfir-perverliği de menşeini bu tarihî-dinî an’anadan ve asâlet duygularından almaktadır. Nitekim Kâşgarlı…
Türkistan
Sovyet Ruslar Afganistan’da Neden Mağlup Oldu?
R
uslar Afganistan’a direkt müdahale etmekte kendi zanlarınca bu defteri kapatmışlardı. O yenilmez kızıl orduları çok kısa ir sürede asilerin direnişini yok edecek ve Rusların uydularına bir uydu daha ekleyeceklerdi. Ama belki de bilmeyerek tarih sahnesinde kendi sonlarının başlangıç sahifesini açmışlardı.
Geçen günler,…
Türkistan
Kaşgar’daki Kaybolan Tarihi Camii Ve Medreseler
T
arih ve medeniyet dolu Kaşgar şehri Uygur Türklerinin yerleşik hayata geçmesi ile birçok kültürel değeri ortaya koymuş Türk ve İslam medeniyeti adına bir dönüm noktası oluşturmuştur. Mao ve komünist ideolojisinin ilk faaliyetlerinden biri olan Kültür Devrimi Doğu Türkistan topraklarını kasıp kavururken bir yandan da…
Türkistan
Rusya’nın Türkistan’ı İşgalinden Sonra Yaptığı Sömürgecilik Zulmü
R
us hükümranlığı yerleştirildikten sonra Türkistan’da millî devletler yok edilip ülkenin siyasî ve idarî sistemi, Rusya’nın menfaatleri açısından şekillendirildi. Yüksek ve orta idare makamları Rus askerlerinin eline verilip yerli halkların temsilcileri sadece icracı olarak alt makamlara tayin edildiler. Bu arada bir…
Türkistan
1990'lardan Sonra Türk Dünyası
B
ugün kabul edilmelidir ki Türk Dünyası’nı birinci derecede ilgilendiren ve 1990’larda meydana gelen olaylara Türkiye hazırlıksız yakalanmıştır. Hâlbuki bu ortamı doğru ve sağlıklı bir biçimde takip etme ve gerekli çalışmaları yapma mecburiyetinde olan ülkelerin başında Türkiye gelmeliydi. Bunun yapılabilmesi için her…
Türkistan
Afganistan Türkleri
A
fganistan'da Peştunlar ve Taciklerden sonra üçüncü kalabalık etnik grup Türklerdir. Türklerin yaşadığı Afganistan'ın kuzey bölgesi "Afgan Türkistanı" olarak da bilinir. Bu bölge her ne kadar Afganistan sınırları içinde kalsa da, Hazar Denizi'nden Kaşgar'a, Urallardan Hindukuş Dağları'na kadar uzanan büyük…
Türkistan
Türkistan Türklerinin Osmanlı Sevgisi
B
irinci Cihan Savaşı’nda doğu cephesinde Ruslar’a esir düşen Osmanlı subayı Süleyman Tevfik Harputlu, Sibirya’daki esir kamplarından kaçarak Taşkent’e geliyor. Burada Türkistan Türklerinin kendilerine gösterdikleri çok yakın ilgiyi hatıralarında şöyle dile getiriyor:
…
