Türkistan

Türkistan
Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri
B
ölgede, 1949 yılından beri yoğun bir şekilde, insan hakları ihlali suçu işlenmektedir. İnsan hakkı ihlallerinin çoğunun baskıcı kanunlardan ve Çin hükümetinin resmi politikasından kaynaklandığı tesbit edilmiştir. Çin'deki göstermelik ekonomik yapılanma, ülkenin siyasi yapısına yansımış değildir. Çin'in büyük…
Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri
Türkistan
Başkurdistanlı Melek Haslet Bir Türk Kadını

Aslen Rusya Federasyonuna dahil Başkurdistanlı ünlü Türk tarih profesörü Zeki Velidi Togan, hatıralarında annesinin yüksek asaletini şöyle dile getiriyor:

1
918’de Orenburg’da Sovyetler ve 1944’te Türkiye’de İsmet Paşa tarafından hapse atıldığım, okunacak her şeyden mahrum edildiğim vakit en çok annemden öğrenmiş…
Türkistan
Babur Şah’ın Kaleminden Semerkand

Büyük Türk Sultan’ı Babür Şah, “Babürnâme” isimli hatıratında fethettiği Semerkand’ı şöyle anlatıyor: 

S
emerkand kadar güzel bir şehir dünyada az bulunur. Beşinci iklimdendir. Tûlü 99, remz-i nücûmu 56 derece ve dakika, arzı 30 derece ve dakikadır. Şehri, Semerkand’dır. Vilâyetine “Maveraünnehir” derler. Hiçbir düşman,…
Babur Şah’ın Kaleminden Semerkand
Türkistan
İlm ve Kültür Sevdalısı Bir Türk Hükümdarı: Gazneli Sultan Mahmud
G
azneliler (962-1186) bugünkü Afganistan’da kurulmuş ve daha sonra hızlı bir şekilde Horasan, Harezm ve İran’ı hakimiyeti altına alarak, Kuzey Hindistan topraklarına kadar genişlemiş ilk Müslüman Türk devletlerindendir.

Gazneli Devletin büyük hükümdarı Sultan Mahmud, kendisini iyi bir şekilde yetiştirmiş bir…
İlm ve Kültür Sevdalısı Bir Türk Hükümdarı: Gazneli Sultan Mahmud
Türkistan
Yüreğimizin Diğer Yarısı Şarkî Türkistan
Y
üreğimizin bir yarısı Filistin’dir ki Gazze üzerinden İsrail eliyle yakılmakta; diğer yarısıysa Şarkî Türkistan'dır ki Çin eliyle kavrulmakta...

Has ismi "Şarkî Türkistan"dır; Uygur Türkleri, vatanlarını böylece tesmiye ederler; Türkiye'de de yakın tarihlere kadar böyle denirdi. Çünkü; Türkistan önceleri…

Yüreğimizin Diğer Yarısı Şarkî Türkistan
Türkistan
Türkistan’da Muhtar Bir Türk Cumhuriyeti: Karakalpakistan
Köklü bir tarihe sahip ve dinine çok bağlı bir Türk cumhuriyeti olan Karakalpakistan Orta Asya'daki diğer Türk cumhuriyetleri kadar tanınmamaktadır. Bu cumhuriyeti tanıtan bir makaleyi aşağıda sunuyoruz. Editör

Coğrafya

K
arakalpak Muhtar Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti'ne bağlı, özerk bir cumhuriyettir.…
Türkistan’da Muhtar Bir Türk Cumhuriyeti: Karakalpakistan
Türkistan
Şehzâde Abdülkerim Efendi'nin Yetimleri
G
ecenin zifirî karanlığında şafağın sökmesine az vardır. Sultan Abdülhamid Han'ın oğlu şehzâde Mehmet Selim Efendi'nin oğlu şehzâde Mehmet Abdülkerim Efendi, 1906 yılında Yıldız Sarayı'nda dünyaya geldi. Annesi Nilüfer Eflakyâr Hanımefendidir. Galatasaray Sultanisinden mezundur. Hânedan, 3 Mart 1924'te sürgün…
Şehzâde Abdülkerim Efendi'nin Yetimleri
Türkistan
Türkistan’dan Türkiye’ye Bir Göç’ün Kısa Hikâyesi
T

ürkiye tarih boyunca Dünya Türkleri için bir yurt, bir ikinci vatan olmuştur. Gerek Osmanlı döneminde ve gerekse Cumhuriyet yıllarında, herhangi bir sebeple yurtlarını kaybeden Türkler, dil, din ve kültür farklılığı yaşamayacaklarını bildikleri Türkiye’yi tercih etmişlerdir. Özellikle, 19. Yüzyıl sonlarında…

Türkistan’dan 
Türkiye’ye Bir Göç’ün Kısa Hikâyesi
Türkistan
Doğu Türistan’ın Efsanevi Lideri: İsa Yusuf Alptekin

İ
sa Yusuf Alptekin, 1901’de Doğu Türkistan’ın Kaşgar Şehrine bağlı Yenihisar kazasında dünyaya geldi. Babası Yusuf Bey, Yenihisar Saylık köyünden Kasım Hacı Muhammed Ali’nin oğludur. Annesi Ayşe Hanım ise Yenihisar’a bağlı Yeniösten köyünden Hasan isimli bir zatın kızıdır. 

İsa Bey, ailenin hayatta kalan üç çocuğund…
Doğu Türistan’ın Efsanevi Lideri: İsa Yusuf Alptekin
Türkistan
Semerkant: Yeryüzünün Sultanı

M

arco Polo’nun, İbn Battuta’nın Clavijo’nun ve daha nice seyyahın adına övgüler düzdüğü Semerkant’ı, Edgar Allen Poe “yeryüzünün kraliçesi” olarak selamlamıştı.

Biz de Semerkant’ı şanına yakışır bir şekilde selamlamak ve görüntülemek üzere “Dünyanın güneşe dönük en güzel yüzü”ne çeviriyoruz yönümüzü.

Ve yüzyıl…

Semerkant: Yeryüzünün Sultanı
Türkistan
Türk Dünyası Kültür Çevreleri ve Karşılaştırma Meselesi

K
ültür, zaman mekân ve canlılarla ilgili olduğu için değişik biçimlerde ifade edilebildiği gibi “milletlerin hayat tarzı” olarak da ifade edilebilir. Konuyu kültür tarihi yönüyle ele alacak olursak, kültür, atalardan devralınan maddî ve manevî değerlerin bütünüdür. Bir başka ifadeyle, tavır, davranış, örf,…
Türk Dünyası Kültür Çevreleri ve Karşılaştırma Meselesi
Türkistan
Türk’ün Kanayan Yarası: Doğu Türkistan
D

oğu Türkistan geçmişte Hunlar, Göktürler, Uygurlar ve Karahanlılar gibi birçok Türk devletine ev sahipliği yapmış medeniyet merkezidir. Doğu Türkistan tarih boyunca Osmanlı’ya bağlı kalmış, 1863 yılında Yakup Han liderliğinde kurulan devlet, Osmanlı’ya bağlı olduğunu ilan ederek, Sultan Abdülaziz Han’a biat etmiş…

Türk’ün Kanayan Yarası: Doğu Türkistan
Türkistan
Doğu Türkistan'dan Türkiye'ye Göçler
D
oğu Türkistan’daki Uygur ve Kazakların Pakistan ve Hindistan’a göçü 1930’lu yılların başında başlar. Bunlar 1940’tan 1950’ye kadar geçen zaman zarfında Hindistan ve Pakistan’a alışmış dahası yerli Müslüman ahaliden destek de görmüşlerdir. Ancak, dil ve kültür farklılığından dolayı kendilerini rahat…
Doğu Türkistan'dan Türkiye'ye Göçler
Türkistan
Baymirza Hayit ve Türkistan Bağımsızlık Mücadelesi
B

aymirza Hayıt’ın 17 Aralık 1917’de Türkistan’ın güzel Fergana Vilayetindeki Namangan şehri Yarkorgan köyünde bir çiftçi ailesinin 9. çocuğu olarak dünyaya gelişinden tam beş gün önce, yakındaki Kokan şehrinde 12 Aralık 1917’de Türkistan Muhtar hükümeti ilan edilmiştir. Baymirza’nın anne ve babası hem o yıl…

Baymirza Hayit ve Türkistan Bağımsızlık Mücadelesi
Türkistan
Çarlık Rusya’sının Türkistan’da Ruslaştırma Siyaseti

1
580-1870 yılları arasında Türkistan’ı tamamen istila ettikten sonra Ruslar bölgede kalıcı olmak maksadıyla yeni politikalar uygulamışlardır. Uygulanan Ruslaştırma ve Hıristiyanlaştırma politikasının önde gelen teorisyenleri olan İlminski, Ostroumov, Alekterov ve Nalivkin’dir. Nalivkin ailesiyle birlikte Fergana…
Çarlık Rusya’sının Türkistan’da Ruslaştırma Siyaseti
Türkistan
Kırgız Yazar Aşım Cakıpbekov ve Günlükleri
1

935 yılında şimdiki Kırgızistan Cumhuriyeti sınırları içerisindeki Talas’a bağlı Şeker Köyü’nde çiftçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Aşım Cakıpbekov, 1953 yılında kaydını yaptırdığı Kırgız Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi’nden 1958 yılında başarıyla mezun olmuş, ilk hikâye kitabı “Caraluu Kögüçkön”

Kırgız Yazar Aşım Cakıpbekov ve Günlükleri
Türkistan
Rusya Türkleri Nasıl Ruslaştırılıyor ve Nasıl Komünistleştiriliyor?

1924 senesinde Türkiye’nin Moskova Büyükelçiliği’nde askeri ateşe olarak vazife gören Emekli Kurmay Albay Rahmi Apak’ın hatıralarından bir bölümünü aşağıda sunuyoruz.

1

924 senesinde, Moskova Gertson Sokağındaki elçilik binamızın yakınlarında oturan bir Alman ticaret heyeti vardı. Ben bunlarla dost olmuştum.…
Türkistan
Kırgızistan’daki Dillerin Bugünü ve Geleceği
K

ırgızlar, tarihi belgelerde adları geçen en eski Türk boylarından biridir. Dilleri, Türk lehçelerinin tasnifinde genellikle Kıpçak ya da Kırgız-Kıpçak grubu içinde gösterilmektedir.  Yaşadıkları coğrafya zaman içinde değişmekle birlikte, günümüzde Batı Türkistan’ın doğusunda 70 – 80 doğu boylamı ile 43 – 39…

Kırgızistan’daki Dillerin Bugünü ve Geleceği
Türkistan
Büyük Cihangir Timur Han'ın Vasiyeti

Bugün, “Büyük Timur İmparatorluğu”nun kurucusu Emîr Tîmûr Gürgân’ın vefat yıl dönümüdür. (20 Şubat 1405)

T

imur Han, târihin en büyük cihangirlerinden biridir. Babası Moğol Barlas Aşireti reislerinden Emir Turgay, annesi Tigin Hatundur. 1336’da Türkistan’daki Keş’te doğdu. 1370 yılında 34 yaşındayken Belh hâkimi oldu.…

Büyük Cihangir Timur Han'ın Vasiyeti
Türkistan
Sovyetler Zamanında Kazakistan’daki Açlık Felaketi
1

921-1923 yılları arasında Sovyet coğrafyasında büyük bir açlık felaketi yaşanmıştır. 1920’li yılların başındaki bu açlık, daha çok Kırım, Ukrayna, İdil-Ural bölgesi ile Kazakistan’ı etkilemiştir. Özellikle 1920 kışının şiddetli ve uzun olması ve Sovyet yönetiminin baskıcı politikalarla halkın geleneksel hayatına…

Sovyetler Zamanında Kazakistan’daki Açlık Felaketi
Türkistan
Sosyalist Rusya’nın Türkistan’da Kültürel Asimilasyon Politikası
T

ürküsüz millet olmaz. Oyunsuz, efsânesiz, masalsız, destansız, şiirsiz, şâirsiz, müziksiz bir millet olmaz. Olur diyenler, millet gerçeğini hiç bilmeyenlerdir. Olur diyenler susuz, tuzsuz, yağsız, baharatsız, malzemesiz yemek yapılacağını sananlardır.

Dünyada kültürün ne demek olduğunu, ne kadar büyük…

Sosyalist Rusya’nın Türkistan’da Kültürel Asimilasyon Politikası
Türkistan
Doğu Türkistan

Ş

imdi Çinliler’in “Şincang” (Sinkiang), yani “yeni kazanılmış toprak” adını verdikleri Doğu Türkistan, bütün Türklüğün “ata-yurdu” olup Orta Asya’nın en verimli toprak parçasıdır. Doğu Türkistan, iki milyon metrekare genişliğinde, üzerinde Hun, Gök Türk, Karahanlı, Uygur, Timur imparatorluklarının kurulduğu; büyük…

Doğu Türkistan
Türkistan
Dert Bir Değil ki

D

ert bir değil ki hangi birine yanalım. Din ve kan bağımız olan Müslümanlar, Çin zulmünün altında inim inlerken, bizler burada nelerle uğraşıyoruz.  “Doğu Türkistan’da süren vahşete niye ses çıkarmıyoruz” diye soracaktım ama nasıl sorayım ki, baksanıza ne haldeyiz. Şaşkınlıklar ve hayretler içerisindeyiz.

Neyse, “art ni…

Türkistan
Doğu Türkistan Sahipsiz Kalmamalı
Ç
inlilerin Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak adlandırdıkları bölgenin asıl adı Doğu Türkistan’dır. Türkistan: Orta Asya’da batıda Hazar Denizi ve Aşağı Volga’dan başlamak üzere doğuda Moğolistan’daki Altay Dağlarına, güneyde Kopet - Hindukuş - Kuenlun dağlarına, kuzeyde Aral ve Balkaş göllerinin ötesinde Kırgız…
Doğu Türkistan Sahipsiz Kalmamalı
Türkistan
Güneşin Doğduğu Yerden Ağıtlar Yükseliyor
T
ürkistan ismi genel itibariyle, batıda Hazar denizinden başlayıp doğuda Taklamakan çölüne kadar olan bölgeye verilen bir isimdir. Sovyet döneminde “Türkistan” olarak adlandırılan bu geniş toprakların daraltılması, Türkistan isminin küçük bir yere verilmesiyle başladı. Bunun amacı büyük Türkistan mefkûresinin önüne…
Güneşin Doğduğu Yerden Ağıtlar Yükseliyor
Türkistan
Buhara Hanlığı’nın Sovyet Rusya Tarafından Ortadan Kaldırılması
E
ski Buhara ve Hive Hanlıklarında, bunların tamamiyle Sovyetler Birliği’ne ilhakına kadar geçen vak’alar, Sovyet Rusya’nın Sovyetleştirerek hükmü altına almayı plânladığı ülkelerde, bunun ön hazırlığı olmak üzere evvelâ mevcut devlet sistemini değiştirdiğine tipik misallerdir.

Sovyet Rusya’nın bu iki ülkede Sovyetleşti…
Buhara Hanlığı’nın Sovyet Rusya Tarafından Ortadan Kaldırılması
Türkistan
Türk Dünyası'nın Parlayan Yıldızı: Türkmenistan
T
ürkmenistan’ın Başkenti Aşkabat’tayız. Güzel bir sonbahar gününde Aşkabat sokaklarında yürüdük ve şehri gördük. New York’tan Paris’e,  St. Petersburg’dan Londra’ya kadar birçok önemli metropolü gezdim ama ben hayatımda Aşkabat kadar temiz, bakımlı ve şehir plancılığının bu denli başarıyla uygulandığı başka bir…
Türk Dünyası'nın Parlayan Yıldızı: Türkmenistan
Türkistan
İkinci Dünya Harbinde Türkmenlerin Kahramanlığı

İ
kinci dünya Savaşı sırasında Kırım’daki Alman birlikleri kuzeyden gelen Sovyet tümenleri tarafından sıkıştırılır. Bir tek Sovyet tümeni, mükemmel bir şekilde teçhiz edilmiş olan Alman tümenlerini zorlamağa başlar. Kırım’daki Alman ordularına komuta eden subaylar hayret ederler. Nasıl olur da savaş heyecan ve güçleri…
Türkistan
Rusların Türk Kültürünü Parçalama Siyaseti
 
H
alil Cibran’ın bir cümlesi, yıllardan beri yüreğimi kavurup duruyor: “Yazıklar olsun o millete ki, çeşitli boylara bölünmüştür ve her boy, kendisini ayrı bir millet sanmaktadır!”

Halil Cibran, bu hazin tespitini, sanki bizim milletimiz için yapıp söylemiş.

Ah ne kadar yazık: Atalarımızın yaşadığı Uluğ Türkistan, önce…
Rusların Türk Kültürünü Parçalama Siyaseti
Türkistan
Türkistan'dan Osmanlı'ya Türkler'de Sosyal Tesisler

  Türkler Müslüman olduktan sonra Peygamberimizin “İnsanların hayırlısı, insanlara faydalı olanıdır” Hadis-i şerifini kendilerine düstur edinerek mücahidlere, halka, yolculara hizmet için pek çok ribat, kervansaray, han, hamam gibi sosyal tesisler yaptılar. Tarihçi Prof. Dr. Zekeriya Kitapçı’nın bu konudaki bir…

Türkistan'dan Osmanlı'ya Türkler'de  Sosyal Tesisler
Türkistan
Türkistanlı Bir İhtiyarın Anlattıkları

Enver Altaylı tarafından hazırlanan  "Esir Türk İllerinde 90 Gün" isimli eserden bir hatırayı aşağıda sunuyoruz.
...

E
rtesi gün Buhara yakınlarındaki bir kasabaya götürdüler. Burada misafir olduğum evde çok yaşlı bir bey yaşıyordu. Kimsesi yokmuş. Türkistan Millî Mücadelesi sırasında bütün yakınlarını kaybetmiş. Bir…
Türkistanlı Bir İhtiyarın Anlattıkları
Türkistan
Kazaklar Nasıl Ruslaştırılmaya Çalışıldı?

Yazarlar ve Eserleri Yasaklandı

S
ovyetler Birliği’nde kişiye tapma döneminin getirdiği baskının dönemin bütün sosyal ve siyasi şartlarını belirlediği bilinmektedir. Bilhassa Kazakistan’da bu  dönem bütün yönleri ile hissedilmiştir. O dönemde gerçekleri söylemek ve  açıklamak mümkün değildi. Basın, yayım…
Kazaklar Nasıl Ruslaştırılmaya Çalışıldı?
Türkistan
Vizyoner Devlet: Kazakistan

Kazakistan Güvenlik Çatısı

K
azakistan, Orta Asya devletleri içinde sadece yüzölçümü itibarıyla en büyük ülke olmanın ötesinde bölge ülkelerinin bağımsızlığı açısından, özellikle de Rusya ile bu devletler arasında kapladığı büyük alan ile adeta bir çatı ülke konumundadır.

"Kazakistan Güvenlik Çatısı" olarak…

Vizyoner Devlet: Kazakistan
Türkistan
Altay Ellerinde Bir Kahraman: Osman Batur
A

ltay dağlarında farklı bir rüzgâr vardı bugün. Her kişinin değil, er kişinin geçmeyi göze alabildiği bu dağlarda, mücadeleci bir rüzgârdı. Sırtı Altay'da, durmaksızın ilerliyor, Türkistan'ı aşıyor, Çin kapılarını aşındırıyordu bu rüzgâr.

Osman Batur (Osman İslamoğlu), Altay Dağları'ndan, Aytuvgan boyundandır.…

Altay Ellerinde Bir Kahraman: Osman Batur
Türkistan
Orhun Âbideleri
O

Orhun bideleri hem Türk taihinin başlangıç noktasını, hem Türk edebiyatının başlangıcını teşkil eder. Hem de Türk dilinin ilk büyük vesikası olma değerini taşır.

Şüphesiz Türk tarihi çok daha önceden başlamakta ve milattan evvelki asırlara çıkmaktadır. Ancak milletin adı olan “Türk” isminin geçtiği ilk Türkçe t…

Orhun Âbideleri