Uydurma Dille Mücadele

Nazlı Ilıcak 30.12.2011 2760

Türkçemiz bozuluyor, dil bilgisi kaidelerine uymayan kelimeler, tıpkı ayrık otları gibi arsızca yayılıyor ve cümlelerimizin içine giriveriyor. Bu yapma Türkçe, bizim ana dilimiz değil; nitekim televizyon marifetiyle öğrendiğimiz birçok kelimeyi hatalı kullanıyoruz:

 

Meselâ, salı akşamı yayınlanan filmde aktör, "bunu yapmaya zorunluyum" diyor. Halbuki zorunlu, mecburi manâsına gelir. "Bunu yapmaya mecburum, zorundayım" denilmeliydi. Sun'i kelimeler, ana dilden uzaklaştıran adımlar, lisanımızı işte böyle bir büyük kargaşa içine sokuyor. (Kaldı ki zor Farsça zûr'dan gelmektedir.)

Reklamlardan bir örnek: "Nivea cildinizi dış etkenlerden korur". Doğrusu, “dış etkilerden” veya “dış tesirlerden korur" olmalı.

 

Bir meslekdaşımız "Güney Amerika'da uygulanan rejimleri, Türkiye'de sivil iktidarın tek başına yaratması olanak mıdır?" diye yazmış.

 

“Olanak mıdır?” Yani imkân mıdır? Hiçbir Türk, "imkân mıdır" yazmaz, ama ana dili olmadığı için, "olanak mıdır" şeklinde bir ifadeyi kolayca benimseyebilir.

 

“Ayrıcalığı”, ayrı veya fark yerine, “saygınlığı” saygı yerine, “güvenceyi” güven ve emniyet yerine kullananların sayısı bir hayli kabarıktır.

 

"Olası" yi muhtemel manasında uzun süre kullananlar, şimdi "olasılı" kelimesine de aynı mânâyı veriyorlar. Olası muhtemel ise, olasılı, muhtemelli mümkünlü mü demektir?

 

"İzlemek” kelimesine takip etmenin dışında, seyretmek, bakmak, görmek, dinlemek gibi anlamlar veriliyor. Geçenlerde spikerin biri, bir fotoğraf göstererek, yarışmacılara "bu resmi dikkatle izleyiniz" demez mi!.. Hareket etmeyen bir şey izlenebilir mi?

 

Dört kelimenin yerine bir kelime koymak suretiyle Türkçe fakirleştiriliyor. Gene televizyonda seyrettiğimiz bir filmde,"bize bu oteli önerdiler" cümlesine rastlamıştık. Tavsiye etmek de, teklif etmek de, önermek kelimesi ile karşılanacak.


Bu mu dil devrimi!

 

“İptilâ” yerine de, merak yerine de tutku geçecek: 


"Balık avlamak çocukların baş tutkularından biriydi."

 

"Onu, eroin tutkusundan vazgeçirmek mümkün olmadı."


Yukarıdaki cümlelerde, merak ile iptilâ arasındaki fark ortadan kalkmıştır.

 

“Öneri”, teklif olursa, "aramızda teklif yok" veya “teklifsiz bir insan" gibi deyimler ne olacak?

 

“Önlem”, tedbir olursa, “tedbirsiz” bir şahsa, "önlemsiz" mi diyeceğiz.

 

“Anlam” mânâ yerine geçerse manidar ve manevi kullanılmayacak mı?

 

“Us” akıl yerine geçerse, her uslu, akıllı mı olacak?

 

“Yürek”, kalbin yerini alınca, her kalpsizi “katı yürekliyi” yüreksiz “cesaretsiz” mi farz edeceğiz?

 

Millet, milliyetçi, milliyetçilik, milli, milliyet gibi mânâ bakımından zengin, heyecan uyandıran kelimelerin yerine ulus, ulusçu, ulusalcılık, ulusal, ulusallık gibi şahsiyetsiz, köksüz kelimeler konuluyor.

Ulusa ve ulusallığa karşı çıkmanın temelinde, millete ve milliyetçiliğe sahip olma düşüncesi, tarihimizden manevi zenginliklerimizden kopmama gayreti yatmaktadır.

Mazisi olmayan köksüz bir milletin ilerlemesi ve yükselmesi de güçtür. Medeniyet, muhafaza edilen değerler üzerine kurul­muştur. İngiliz Muhafazakâr Parti Lideri Churchill'in çok veciz bir ifadeyle belirttiği gibi: "Geriye doğru bakmasını bilmeyenler ileriyi de göremezler”

Türk, dilinin bekçisi olmalı, her yerde yaşayan Türkçeyi müdafaa etmeli, anadilini bozanlara karşı mektup ve telefonlar­la amansız bir mücadele sürdürmeli.

Dilde ırkçılık yerine dilde halkçılığı benimsersek, yaşayan Türkçe çizgisinde mutlaka buluşuruz.

 

İlgili Makaleler

Türk Dili
Türkçe'nin Cilveleri
Z
ihnim boşaldıkça, daha doğrusu rahat zamanlarımda Türkçe’nin güzelliklerini, orijinal cilvelerini düşünürüm. Mesela hırsız kelimesinin manâsı mâlûmdur “hır” sözü herhalde iyi bir vasıf olmamalı ki, başkasının malını çalana hırsız demişlerdir. Ama bunun müsbet şekli de kullanılır. Birinden olumsuz şekilde bahsederken:

—…
Türk Dili
Dil Öğretiminde Paradigma Değişimi Şart
M
illi Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in şu sözleri, aslında uzun yıllardır göz ardı edilen bir eğitim açmazını berrak bir şekilde ortaya koyuyor:

"Her imtihanda yani ortalama bir İngiliz vatandaşının bilmediği gramatik kaideleri çocuklara test imtihanında sorduk. Bu şekilde dil öğrettiğimizi varsaydık, bu mantığı…
Türk Dili
Uydurukca Türkçe'nin Felsefi Dili
K

İm demiş “Türkçe’nin şu andaki mevcut kelimeleri ile felsefe yapılamaz” diye?

Yapılır efendim, yapılır; bal gibi yapılır!

Meselâ, Hegel’in “Tinin Görüngübilimi”ni Türkçe mi okumak istediniz, işte buyurun:

“...İyi tikel özne ile onun istencinin özsel yanı olarak ilişkilidir ve böylelikle istenç yükümlülüğünü tam…

Türk Dili
Türkçe Medeniyet Dili İdi
L
isanın da bir matematiği vardır. İnsan, konuşur veya yazarken o matematik yahut lisanın kanunlarına riayet etmek zorundadır. 2 çarpı 2’nin kaç yaptığı bellidir. O gerçeği, kimse değiştiremez. Bunun gibi dilin de asırlar içinde oluşmuş kaidelerine riayet şarttır.
 
Pekâlâ; niçin “soru” değil de “sual” derdik?
 
Çünkü; Söz…
Türk Dili
Yunus Emre’nin Dili Hakiki Türkçedir
Y
unus Emre’nin kullandığı dil, zamanında herkesin kullandığı, konuştuğu dildir. İnancı, dünya görüşü ve bütün yaşayışıyla halkın, Anadolu insanının bir parçası olan Yunus’un dilde onlardan ayrılması zaten düşünülemezdi. Sanatının, belki de en büyük ve değerli tarafı da, Türkçeyi iyi kullanmış olmasıdır. “Yunus’un…
Türk Dili
RİT (Resmî İkâmeli Türkçe) Nedir?

Türkçe konuşan insanlar (millet, kavim, halk, topluluk vd.) tarafından dilin tabiî seyri içinde benimsenip kullanılan dil unsurlarının (ek, kelime, kelime grubu vd.) yerine geçmek üzere -dilin tabiî yapısına ve kānunlarına aykırı olarak- devletin karârı, kuvveti ve faâliyetiyle ikāme edilmiş unsurlarla şekil verilen…

Türk Dili
Gerçekleştirememek (!)
A

na dilimiz Türkçe, her gün büyük bir hızla bozulmaya, yıpranmaya devam ediyor. Dilin aslî yapısını bozmak, yeni kelime uydurmak çok tehlikelidir. Dünyada, Türkiye’den başka dili tahrip edilen bir millet yoktur.

Son zamanlarda öyle bir kelime peyda oldu ki; artık, gazeteci, sunucu, siyasetçi, akademisyen… hemen…

Türk Dili
Önce Osmanlı Türkçesi Sonra Ortak Alfabe
1
1 Eylül 2024’te medyada yer alan bir habere göre Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Akademisi, Ortak Alfabe Komisyonu 34 harften oluşan Latin asıllı bir alfabe üzerinde anlaştı. Bu, uzun yol daha ne kadar sürer ve nasıl bir netice verir bunu zaman gösterecek.

Bu haberin yayılması ile bir kısım akademisyen, gazeteci,…
Türk Dili
Dil Bayramı Gelmiş, Neyime?
Aynaya baktığınızda sadece yüzünüzü değil, bir müze de görürsünüz. Yüzünüz bir anlamda size aitse de ebeveynlerinizden, büyükanne ve büyükbabalarınızdan, onların ana-babasından ve daha kadim atalarınızdan miras aldığınız özelliklerin bir birleşiminden oluyor. Sizi rahatsız eden ya da hoşnut olduğunuz dudaklarınız ve…
Türk Dili
Uyduruk Bir Dile Hapsedildik
İ
talyanlar "Traduttore traditore" derler. Yani, "Mütercim haindir." Tepeden tırnağa haklılar. Çünkü hiçbir dil diğerine tam aktarılamaz. Hele büyük diller; sanatta, edebiyatta zirvelerden seslenmiş abide lisanlar. Türkçemiz de bir zamanlar öyleydi. Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Nâbî, işte o haşmetli dönemlerin eser adamlarıdır.

Türk Dili
Olanak Cumhuriyeti
T
anınmış Alman Türkolog Otto Jastrow üzülerek şöyle demişti: "Türk dili kültürel çok katlılığını ve nüans zenginliğini geniş ölçüde kaybederek tekrar, o ilk çıktığı tek boyutlu bozkır dili tipine yaklaşıyor."

Ve, dediği oldu. Dilimizin canına okudular. Artık, sıra üstü şiirler, hikâyeler, derinlikli fikir yazıları,…
Türk Dili
Bir Zamanlar “Büyük ve Derin Türkçe” Halkın Dili İdi
D
il ve kültür meseleleri ülkemizde müşterisiz metâdır. Ama hâlâ merâklı ve hassâs insanlarımızı görmekten mutlu oluyoruz. Yeni bakanların açıklanmasından bu tarafa -bilhâssa Millî Eğitim Bakanımız görür, işitir ve müspet bir şeyler yapabilir ümîdiyle- dil meselemizle alâkalı bir hayli yazı yazdım. Bu müşterisiz metâ…