B
en İrkotski’de bulundukça misafiri olduğum dostum Şeyhullah Efendi ve büyük biraderi Zahidullah Efendiler hakkında biraz malumat vereceğim. Hüda-yi nâbit bu iki kahramanın pederleri (Allah rahmet etsin) halktan birisi olduğu cihetle tahsil görememeleri mazur tutulur. Fakat bunların her ikisi de bitmez tükenmez gayrete sahip, ciddi ve yürekli, temiz, hakikaten büyük kahramandırlar.
Asıl vatanları Kazan vilayetinde Sivvil nahiyesinde Akyiğit köyüdür. Önce Zahidullah Efendi gençliğinde vatanını terk ederek Uzak Doğu'ya kadar gitmiş, bundan kırk-elli sene önce Yafa limonlarını İrkotski’de, bir limonu 12 kuruşa kadar satmış bir adamdır. Sonunda İrkotski’de yerleşerek, oralarda kalmışlar.
Sonra Şeyhullah Efendi de biraderlerine arkadaşlık etmiş ise de, bugün bütün Sibirya ticaretini elde ederek Sibirya'da devamlı ikameti seçen, Şeyhullah Efendi'dir.
Bu iki çok gayretli kimseden birisi Sibirya'da, diğeri de kendi vatanında, vatan evlatlarına ve İslam dinine hizmet etmeyi üzerlerine almışlar. Kendilerinin cehaleti yüzünden ziyan ve zarardan kimsenin mutazarrır olmasını vicdanları kabul etmemiş; her ikisi ikamet ettiği yerde mektepler açılması, camiler yapılması için varlıklarını harcamışlardır. Yüzlerce, binlerce Müslüman evladını, ne kadar yetim ve öksüz bulabilirlerse hepsini bir araya toplamışlar; masraflarını ceplerinden görerek, terbiye ve talim etmişler ve hâlâ etmektedirler. Bugün nereye gidersek Şeyhullah Efendi'nin mektep ve medresesi var. Zahidullah Efendi'nin mescitleri de var. Bugün sadece İrkotski beldesinde bulunan cami hiç olmazsa otuz bin ruble ile meydana gelmiştir. İrkotski’de erkek mektebinde kırk-elli kadar Müslüman çocuğu olduğu gibi, kızlar mektebinde de yetmiş kadar kız var ki, çoğu da yetim ve kimsesizdir. Bunların bütün masraflarını Şeyhullah Efendi kendi cebinden vermekte ve terbiye ve talimleri için varlıklarını harcamaktadırlar.
Bugün Şeyhullah Efendi bütün Sibirya'da öyle bir mevki kazanmıştır ki, bütün Sibirya Tatarları bu senelerde doğan evlatlarına tefe’ülen Şeyhullah ismini vermişler ve vermektedirler. Şeyhullah Efendi'nin insanlığı yalnız Tatarlara da münhasır değil; Ruslar, Yahudiler, Buratlar, Yakutların hepsi Şeyhullah Efendi ismini âdeta takdis ederler. İrkotski'de ne kadar banka şubesi varsa, Şeyhullah Efendi hepsinde âzâdır. Ne kadar hayır cemiyetleri varsa âzâdır. İslâm hayır cemiyetinin de başkanıdır.
Zahidullah Efendi de kendi vatanında bu şekilde tanınmıştır. Bu suretle hizmet etmektedir. Bu iki kahramanların gençlere vermekte oldukları nasihatleri şudur: “Bizim gibi cahil olmayınız!”
Ben burada bunların durumundan bir kısmını münhasıran arz ve beyan etmekle yetiniyorum. Eğer hal tercümelerini tamamen yazmak icap ederse, âdeta bir kitap olurdu. Ben bu adamların Müslümanlara etmiş oldukları hizmetlerine bir yadigâr olmak üzere, bu iki biraderlerin resimlerini burada okuyuculara arz edeceğim.
İrkotski Müslümanları her ne kadar zenginleri az olsa da, hamiyet ehli pek çoktur. Bütün İrkotski beldesinde sayısı bini bulmayan bir Müslüman mahallesi, mükemmel mektepler, terbiye ettikten sonra bugün hayır cemiyetlerinde on bin ruble (125.000 kuruş) kadar sermayeleri vardır.
Kaynak:
Âlem-i İslam - Abdürreşid İbrahim
