ürkmenler, Irak genel nüfusunun yüzde onunu teşkil etmektedir. 1957'de
yapılan ve 1959 yılında açıklanan genel sayıma göre nüfusları, 567.000
idi.
Irak'taki iktidarlar çeşitli yöntemlerle, Türkmenlerin gerçek
nüfusunu her zaman saklamışlardır. Bu sayımlarda Türkmenlerin etnik
yapısını medeni olmayan yollarla değiştirmeye yönelmişlerdir.
Türkmen toplumunun sürekli nüfus artışı karşısında, bütün bu oyunların sonuçsuz kaldığını gören Yönetim, Türkmenleri çeşitli siyasi dönemlerde göçe zorlamış ve uyguladığı baskılarla asıl yerleşim yerlerinden uzaklaştırmıştır. Nüfus artışlarının oranı göz önüne alındığında; Irak Türkmenlerinin nüfusu iki milyonun üstündedir.
Tarım ve ticaretle uğraşan Türkmenler, Telafer'den başlayarak kuzeybatıdan Musul, Sanlı ve Şebek aşiretlerinin yerleştiği onlarca köyden sonra, Erbil şehri, Altunköprü, Karatepe nahiyeleri, Mendeli ilçesi, Kızlarbat, Şehraban, Celavla ve Bayat aşiretinin yaşadığı bir çok köyde bulunmaktadırlar.
Türkmenler, Irak'ın eski ve yeni tarihinde siyasi alanda faliyet
göstermişlerdir. Kerkük'lü İzzet Paşa, Abdurrahman El-Nakip tarafından
25 Ekim 1920'de kurulan ilk geçici hükümette Sağlık ve Maarif, 29 Ocak
1921'de Bayındırlık Bakanı oldu.
1921'de Irak'ın ilk anayasası Arapça, Kürtçe ve Türkçe olarak
basıldı. 1933'de yapılan değişikliklerle Arapça, ülkenin resmi dili
sayıldı. Özel kanun hükümleri gözönüne alınarak 74 No'lu karara göre
1931'de Kerkük, Erbil gibi çoğunluğu Türkmen olan bölgelerin mahkeme ve
okullarında Türkçe konuşulması karara bağlandı.
Ellili yıllarda Hükümet, eğitim müdürlüklerinden eğitim ve ders açıklamalarının yapılmamasını istemiştir. 24 Ocak 1970'de çıkarılan bir kararla ilkokullarda eğitimin Türkmence yapılması karara bağlandı. Ancak bir yıl sonra bu karar iptal edildi ve Türkçe eğitim yasaklandı.
Kerkük halkı, tarihin çeşitli dönemlerinde katliam ve baskılara uğradı. 4 Mayıs 1924, 1926, 1941 yıllarında bir çok öğretmen ve aydın tutuklandı yahut sürgüne gönderildi. 14 Temmuz 1959 katliamı, tarih boyunca Türkmenlerin uğradığı en vahşi kanlı kıyımdı. Bu kıyımda bir çok Türkmen soykırım uygulamasının kurbanı olarak öldürüldü.
1970'te Irak Devrim Komuta Konseyi tarafından çıkarılan karar gereği ilkokullarda Türkmence okutulacak, Milli Eğitim bünyesinde Türkmen Araştırma Müdürlüğü kurulacak, Irak Edebiyatçılar Birliği Türkmen yazar ve şairlerine ait eserleri bastıracak ve Tanıtma Bakanlığına bağlı Türkmen Kültür Müdürlüğü kurulacaktı. Ancak gerçekleşen, tam bunların tersi olmuştur.
Kerkük'te, yüzde doksan okulun Türkmence eğitim yapması, iktidarı bu kararı geçersiz kılma çarelerini aramaya yöneltti. Okulları kapatan hükümete karşı, aydın kesim ve öğrenciler ayaklandı. Böylece Kerkük ve diğer Türkmen şehirlerinde Ekim 1971'de boykot karan alındı. Bunu fırsat bilen rejim, çok sayıda öğrenci ve öğrencileri destekleyen öğretmenler sendikası üyelerini tutukladı.
Kerkük Televizyonu'ndaki Türkmence programlar asgariye indirildi. Yönetim, bütün bunlarla yetinmeyerek asırlardan beri varolan başta Kerkük'ün adını "el-Tamim" olarak ve bir çok Türkmen kasaba ve köy adlarını da değiştirdi. Şubat 1959'da kurulan Türkmence radyo bölümüne yarı aydın olan yandaşlarını yerleştirdi.
Yetmişli, Seksenli ve Doksanlı yıllarda çok sayıda Türkmen genç ve aydın, yargısız tutuklandı, işkence gördü ve idam edildi. Aydın kesimden birçoğu, artan zulüm ve kıyım karşısında ev ve mallarını terk ederek başka ülkelere sığınmak zorunda bırakıldılar.
