B
Heykel Tiflis’te döktürülmüş, Kars’ta şimdiki Cumhuriyet Meydanı olan yere kaidesi yapılmış, getirilip yerleştirilmişti. Açılış merasimi için Tiflis’ten heyeti ile gelen Varansov Taşkov, bütün vilayetin ve kaza merkezlerinden köy muhtarlarına varıncaya kadar, derebeylerin ve bütün ileri gelenlerin törende hazır bulunmasını emir buyurmuştu. Bu tören Türklere hakaret edilmek maksadıyla tertiplenmişti; çünkü Türk Bayrağı saldatın ayağı altında çiğneniyor, iki taraftan birer Rus kartalı da bayrağı parçalayarak altından çiğneniyor, saldatın elindeki Rus bayrağı da yükseltilmiş bir şekilde temsil ediliyordu.
Varansov Taşkov ile heykeli dikilen saldat da bu merasimde hazır bulunmuştu. Davet edilen Türkler ise heykelin açılışında Türk bayrağının ayaklar altında çiğnendiğini ve Rus kara kartallarının onu parçaladığını gördüklerinde bu olayı nefretle karşılamışlar, çok ağırlarına giden bu manzaradan ötürü Çar hükümetine karşı bir kat daha kinlenmişler, daha ciddi bir şekilde birleşmeye ve çalışmaya azmetmişlerdi.
Kars şehrinde yirmi sekiz cami vardır. Bunlardan Kümbet Camisi namını alan ve Selçuklulardan kalan camiyi Ruslar askeriyeye ait resmî bir kiliseye dönüştürmüşlerdi. Türklere hakaret için de, Kars’ta kalan Türk toplarının yüz kadarını, başları toprağa saplı şekilde caminin dört tarafına zincirle bağlayarak çevrime halinde oturtmuşlardı. Bunu gören Türklerin Ruslara olan nefretleri bir kat daha çoğalıyordu. Topların artan kısmı ile Sultan Aziz’in türbesi de teşhir maksadıyla gösteriliyordu.''
Kaynak: Fahreddin Erdoğan- Türk Ellerinde Hatıralarım
