Türk Dünyasında Uydurma Türkçe'nin Hiçbiri Yok!

Dr. Mehmet Can 01.03.2022 1194

smanlı Devleti zamanından günümüze kadar kullanılan ve cumhuriyet döneminde Türkiye Türkçesi'ne giren yeni kelimeler ile; Azerbaycan, Başkurt, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar, Türkmen, Uygur lehçelerindeki bugün kullanılan kelimeler aşağıda gösterilmiştir. Türkiye dışındaki Türk lehçelerine ait kelimeler Kültür Bakanlığı tarafından neşredilen "Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü"nden; "uydurma Türkçe" bölümündekiler ise D. Mehmet Doğan Tarafından hazırlanan ve Milli Eğitim Bakanlığı'nca öğretmen ve öğrencilere tavsiye edilen "Büyük Türkçe Sözlük" ün 10. baskısından alındı.

Cetvel incelendiğinde görüleceği gibi Türkiye ve Türk dünyasında aynı kelimeler hâlen kullanılmakta; Uydurma Türkçe kelimeler ise hiçbir Türk topluluğunda yoktur. Bu durum şüphesiz ki Türk kültür birliğini engelleyen en önemli faktörlerden birisidir.

Türkiye Türkçe	Uydurma Türkçe	Azerbaycan Türkçesi	Başkurt Türkçesi	Kazak Türkçesi	Kırgız Türkçesi	Özbek Türkçesi	Tatar Türkçesi	Türkmen Türkçesi	Uygur Türkçesi
Cevap	Yanıt	Cevap	Cevap	Cevap	Cevap	Cevap	Cevap	Cevap	Cevap
Ehemmiyet	Önem	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet	Ehemmiyet
Hadise	Olay	Hadise	Vakâ	Vakâ	Vakâ	Vakâ	Vakâ	Vakâ	Hadise
Hayal	İmge	Hayal	Hayal	Hayal	Hayal	Hayal	Hayal	Hayal	Hayal
Hayat	Yaşam	Hayat	Hayat	Hayat	Hayat	Hayat	Hayat	Hayat	Hayat
Hür	Bağımsız	Hür	Azat	Azat	Hür	Hür	Hür	Azat	Hür
İhtimal	Olası	İhtimal	İhtimal	İhtimal	Mümkün	İhtimal	İhtimal	İhtimal	İhtimal
İhtiyaç	Gereksinim	İhtiyaç	İhtiyaç	Muhtaçlık	Muhtaçlık	İhtiyaç	İhtiyaç	İhtiyaç	İhtiyaç
İmkân	Olanak	İmkân	Mümkün	Mümkün	İmkân	Mümkün	Mümkün	Mümkün	İmkân
Kanaat	Kanı	Kanaat	Kanaat	Kanaat	Kanaat	Kanaat	Kanaat	Kanaat	Kanaat
Kelime	Sözcük	Kelime	Kelime	Kelime	Kelime	Kelime	Kelime	Kelime	Kelime
Kitap	Betik	Kitap	Kitap	Kitap	Kitap	Kitap	Kitap	Kitap	Kitap
Mânâ	Anlam	Mânâ	Mânâ	Mânâ	Mânâ	Mânâ	Mânâ	Mânâ	Mânâ
Meram	Amaç	Meram	Maksat	Niyet	Niyet	Niyet	Niyet	Niyet	Niyet
Mesela	Örneğin	Mesela	Mesela	Mesela	Mesela	Mesela	Mesela	Mesela	Mesela
Mesele	Sorun	Mesele	Mesele	Mesele	Mesele	Mesele	Mesele	Mesele	Mesele
Milli	Ulusal	Milli	Milli	Milli	Milli	Milli	Milli	Milli	Milli
Miras	Kalıt	Miras	Miras	Miras	Miras	Miras	Miras	Miras	Miras
Resmî	Kamusal	Resmî	Resmî	Resmî	Resmî	Resmî	Resmî	Resmî	Resmî
Sır	Gizem	Sır	Sır	Sır	Sır	Sır	Sır	Sır	Sır
Şart	Koşul	Şart	Şart	Şart	Şart	Şart	Şart	Şart	Şart
Şehir	Kent	Şehir	Şehir	Şehir	Şehir	Şehir	Şehir	Şehir	Şehir
Tabiat	Doğa	Tabiat	Tabiat	Tabiat	Tabiat	Tabiat	Tabiat	Tabiat	Tabiat
Talep	İstem	Talep	Talep	Talep	Talep	Talep	Talep	Talep	Talep
Tecrübe	Deneyim	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe	Tecrübe
Tenkit	Eleştiri	Tenkit	Tenkit	Sın	Sın	Tenkit	Tenkit	Tenkit	Tenkit
Tercüman	Çevirmen	Tercüman	Tercüman	Tercüman	Tercüman	Tercüman	Tercüman	Tercüman	Tercüman
Vazife	Ödev, Görev	Vazife	Vazife	Vazife	Mildet	Vazife	Vazife	Vazife	Vazife

İlgili Makaleler

Türk Dili

Türkçe'nin Cilveleri

ihnim boşaldıkça, daha doğrusu rahat zamanlarımda Türkçe’nin güzelliklerini, orijinal cilvelerini düşünürüm. Mesela hırsız kelimesinin manâsı mâlûmdur “hır” sözü herhalde iyi bir vasıf olmamalı ki, başkasının malını çalana hırsız demişlerdir. Ama bunun müsbet şekli de kullanılır. Birinden olumsuz şekilde bahsederken:

—…

Burhan Felek 270 06.09.2025

Türk Dili

Dil Öğretiminde Paradigma Değişimi Şart

illi Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in şu sözleri, aslında uzun yıllardır göz ardı edilen bir eğitim açmazını berrak bir şekilde ortaya koyuyor:

"Her imtihanda yani ortalama bir İngiliz vatandaşının bilmediği gramatik kaideleri çocuklara test imtihanında sorduk. Bu şekilde dil öğrettiğimizi varsaydık, bu mantığı…

Hilal Kaplan 265 20.08.2025

Türk Dili

Uydurukca Türkçe'nin Felsefi Dili

İm demiş “Türkçe’nin şu andaki mevcut kelimeleri ile felsefe yapılamaz” diye?

Yapılır efendim, yapılır; bal gibi yapılır!

Meselâ, Hegel’in “Tinin Görüngübilimi”ni Türkçe mi okumak istediniz, işte buyurun:

“...İyi tikel özne ile onun istencinin özsel yanı olarak ilişkilidir ve böylelikle istenç yükümlülüğünü tam…

Murat Bardakçı 352 25.07.2025

Türk Dili

Türkçe Medeniyet Dili İdi

isanın da bir matematiği vardır. İnsan, konuşur veya yazarken o matematik yahut lisanın kanunlarına riayet etmek zorundadır. 2 çarpı 2’nin kaç yaptığı bellidir. O gerçeği, kimse değiştiremez. Bunun gibi dilin de asırlar içinde oluşmuş kaidelerine riayet şarttır.

Pekâlâ; niçin “soru” değil de “sual” derdik?

Çünkü; Söz…

Rahim Er 301 21.07.2025

Türk Dili

Yunus Emre’nin Dili Hakiki Türkçedir

unus Emre’nin kullandığı dil, zamanında herkesin kullandığı, konuştuğu dildir. İnancı, dünya görüşü ve bütün yaşayışıyla halkın, Anadolu insanının bir parçası olan Yunus’un dilde onlardan ayrılması zaten düşünülemezdi. Sanatının, belki de en büyük ve değerli tarafı da, Türkçeyi iyi kullanmış olmasıdır. “Yunus’un…

Vehbi Vakkasoğlu 345 08.05.2025

Türk Dili

RİT (Resmî İkâmeli Türkçe) Nedir?

“

Türkçe konuşan insanlar (millet, kavim, halk, topluluk vd.) tarafından dilin tabiî seyri içinde benimsenip kullanılan dil unsurlarının (ek, kelime, kelime grubu vd.) yerine geçmek üzere -dilin tabiî yapısına ve kānunlarına aykırı olarak- devletin karârı, kuvveti ve faâliyetiyle ikāme edilmiş unsurlarla şekil verilen…

C. Yakup Şimşek 285 19.03.2025

Türk Dili

Gerçekleştirememek (!)

na dilimiz Türkçe, her gün büyük bir hızla bozulmaya, yıpranmaya devam ediyor. Dilin aslî yapısını bozmak, yeni kelime uydurmak çok tehlikelidir. Dünyada, Türkiye’den başka dili tahrip edilen bir millet yoktur.

Son zamanlarda öyle bir kelime peyda oldu ki; artık, gazeteci, sunucu, siyasetçi, akademisyen… hemen…

Numan Aydoğan Ünal 624 09.02.2025

Türk Dili

Önce Osmanlı Türkçesi Sonra Ortak Alfabe

1 Eylül 2024’te medyada yer alan bir habere göre Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Akademisi, Ortak Alfabe Komisyonu 34 harften oluşan Latin asıllı bir alfabe üzerinde anlaştı. Bu, uzun yol daha ne kadar sürer ve nasıl bir netice verir bunu zaman gösterecek.

Bu haberin yayılması ile bir kısım akademisyen, gazeteci,…

Kamil Yeşil 643 08.10.2024

Türk Dili

Dil Bayramı Gelmiş, Neyime?

“

Aynaya baktığınızda sadece yüzünüzü değil, bir müze de görürsünüz. Yüzünüz bir anlamda size aitse de ebeveynlerinizden, büyükanne ve büyükbabalarınızdan, onların ana-babasından ve daha kadim atalarınızdan miras aldığınız özelliklerin bir birleşiminden oluyor. Sizi rahatsız eden ya da hoşnut olduğunuz dudaklarınız ve…

Mustafa Armağan 635 29.09.2024

Türk Dili

Uyduruk Bir Dile Hapsedildik

talyanlar "Traduttore traditore" derler. Yani, "Mütercim haindir." Tepeden tırnağa haklılar. Çünkü hiçbir dil diğerine tam aktarılamaz. Hele büyük diller; sanatta, edebiyatta zirvelerden seslenmiş abide lisanlar. Türkçemiz de bir zamanlar öyleydi. Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Nâbî, işte o haşmetli dönemlerin eser adamlarıdır.

…

Gürbüz Azak 666 13.08.2024

Türk Dili

Olanak Cumhuriyeti

anınmış Alman Türkolog Otto Jastrow üzülerek şöyle demişti: "Türk dili kültürel çok katlılığını ve nüans zenginliğini geniş ölçüde kaybederek tekrar, o ilk çıktığı tek boyutlu bozkır dili tipine yaklaşıyor."

Ve, dediği oldu. Dilimizin canına okudular. Artık, sıra üstü şiirler, hikâyeler, derinlikli fikir yazıları,…

Gürbüz Azak 428 12.08.2024

Türk Dili

Bir Zamanlar “Büyük ve Derin Türkçe” Halkın Dili İdi

il ve kültür meseleleri ülkemizde müşterisiz metâdır. Ama hâlâ merâklı ve hassâs insanlarımızı görmekten mutlu oluyoruz. Yeni bakanların açıklanmasından bu tarafa -bilhâssa Millî Eğitim Bakanımız görür, işitir ve müspet bir şeyler yapabilir ümîdiyle- dil meselemizle alâkalı bir hayli yazı yazdım. Bu müşterisiz metâ…

Ahmet Tâlib Çelen 768 04.12.2023