D
evlet-i Aliyye'de, sadrazamlık, yani
Başbakanlık koltuğuna, 215 kişi oturdu. Bu 215 Sadrazamdan sadece 78'i
Türk’tür. 35'i Arnavut, 102'si ise başka ırklardandır. Peki neden 35
Arnavut sadrazam? Çünkü Balkanlar'ın Kosova bölgesi 1389 yılında Osmanlı
hâkimiyetine geçti. Türkler Balkanlar'a uzandıkları zaman, iki büyük
topluluk kendiliklerinden Müslüman oldu. Bunlar, Arnavutlar ve
Boşnaklardır. Biz, Balkanlar'da 523 yıl hüküm sürdük. İnsanlar arasında adaletle hükmettik. Ve ne imparatorluk Türkiye'sinde ırkçı olduk; ne de Cumhuriyet Türkiye'sinde! Müslümanlığı kabul eden Arnavutlar'a da kardeşimiz gibi baktık, Boşnaklar'a da, Hırvatlar'a da, Sırplar'a da, Macarlar'a da, Polonyalılar'a da... Bu bakımdan imparatorluk Türkiye'sinde 35 Arnavut'a Sadrazamlık mührünü teslim ettik.
Balkan savaşlarından sonra, Anadolu'ya çekilen, daha doğrusu Türkiye'ye sürülen soydaşlarımız arasında, Arnavutlar ve Boşnaklar da vardı. Biz, Cumhuriyet devrinde de Arnavutlar'a ve Boşnaklar'a karşı kat'iyyen menfi bir tavır takınmadık. Devlet hizmetinde onlara büyük imkânlar tanıdık. Türkiye'de pek çok Arnavut asıllı devlet adamlarımız oldu.
Meselâ: Abdülhalik Renda Arnavut asıllıydı. Siirt, Bitlis, Kastamonu, Konya, İzmit; valiliklerinde bulundu. İçişleri Bakanlığı'nda, Ticâret Bakanlığı'nda müsteşar olarak çalıştı. İzmir'den milletvekili seçildi. Sırasıyla Maliye, Millî Müdafaa, Ticaret, Nafıa, Bahriye/ Sıhhiye ve İktisat Bakanlığı yaptı. 1935 yılında TBMM Başkanlığı'na seçildi. On yıl kadar bu makamda oturdu. Atatürk öldüğü zaman bir ara Cumhurbaşkanı vekili olarak ta hizmet verdi. Cumhuriyet döneminde, Abdülhalik Renda'dan daha yüksek makamlara çıkmış Arnavut asıllı siyasîlerimiz vardır.
Merhum Ekrem Hakkı Ayverdi'nin 1956 yılında, Vakıflar dergisinde çıkan bir yazısından anlıyoruz ki Devlet-i Aliye, 523 yıllık Balkan hakimiyetine, Yugoslavya topraklarında 3.500 cami ve mescid, 1500 mektep, 300 medrese, 400 tekke 1.000 çeşme yaptırmış. Bitti mi? Hayır! Ayrıca: 500 han, 200 hamam, 25 misafirhane, 50 türbe, 40 saat kulesi, 15 bedesten, 60 imaret, 40 kervansaray, 15 kütüphane, 1.000 sebil, 25 Darül Hadis, 100 köprü, 50 kale inşa etmiş.
Peki ne olmuş bu eserler? Cevabını, tarihçi Yılmaz Öztuna'rtın yazdığı "Osmanlı Devleti Tarihi” isimli kitabının 2. Cildinin 193-194. Sahifelerinden okuyalım: “ Osmanlı mimari eserleri” Yugoslovya sınırları içerisinde bulunanların :%90' ı 1976’da tahrip edilmiş bulunuyordu. Yunanistan, Bulgaristan, romanya’dakilerin % 99' u Macaristan’dakilerin %99'u bugünkü Türkiye sınırları içinde olanların %40'ı kadar tahrib edilmiştir."
