K
araçay-Malkar Türklüğü’nün Kafkasya’da bugünkü tabiî ve etnik coğrafyasının tamamını şu şekilde izah etmek mümkündür: Güneyde Kafkas Dağları, kuzey-batı’da Çerkes Bölgesi, doğuda Kabartaylar, batıda Maykop bölgeleri arasındadır.
Türkiye’ye Göçler
1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra imzalanan Kaynarca Antlaşması neticesinde Kafkasya’dan Anadolu’ya göç hareketlerinin başlamasıyla Karaçay Türkleri diğer Türk boylarıyla beraber ilk defa göçmen olarak Anadolu’ya gelmeye başladılar.
19. yüzyılda Kafkasya’da cereyan eden mücadele yıllarından sonra Ruslar’ın Kafkasya’ya hâkim oluşu bu göç hareketini de hızlandırır. Kafkasya’dan Anadolu’ya göçler 1862-1865, 1877-1878, 1890-1908 yılları arasında yoğunlaşarak 1920 yıllarına kadar süregelmiştir.
Karaçay-Malkar Türkleri’nin Anadolu’daki varlıkları 19. yüzyılın ikinci yarasından başlayarak 1920’ye kadar süren göç dalgasıyla oluşur. Göçler Karaçay-Malkar Türkleri açısından 1977-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası yılları ile 1905 civarında yoğunluk gösterir.
II. Abdülhamit devrinde Kafkas göçmenleri içlerinde Karaçay-Malkar Türkleri de dahil olmak üzere, özellikle Anadolu’da ve imparatorluğun o zamanki sınırları içinde olan Suriye ve Filistin’de yerleştirilmişlerdir.
Karaçay-Malkar Türkleri’nin Anadolu’ya bu ilk göç dalgası neticesinde yerleşmelerinden sonra, az sayıda da olsa II. Dünya Savaşı yılları ve özellikle 1944’den sonra, ikinci kez Anadolu’ya gelişleri görülmektedir. Bu ikinci göçte hususi bir yerleştirme politikası yoktur. Göçmenler, daha önce yerleşmiş bulunan akrabalarının yanlarına yerleşmeyi tercih etmişlerdir.
Karaçay-Malkar Türkleri’nin 1944 sonrası İtalya, Romanya, Almanya ve Mısır mülteci kamplarından Türkiye’ye gelmek için gayret sarfettiklerini, bu olağanüstü mücadele neticesinde bir kısım mültecinin Türkiye’ye gelebildiklerini, mülteci kamplarından Türkiye’deki yakınlarına ve devlet adamlarına gönderdikleri mektuplardan öğreniyoruz.
Bu göçler neticesinde Anadolu’da görülen Karaçay-Malkar Türkleri, Ankara, İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlerde dağınık olarak bulunmalarının dışında, Afyonkarahisar, Eskişehir, Konya ve Tokat şehirlerine bağlı köylerde yaşamaktadırlar. Ayrıca, Malatya, Muş ve Sivas’ta ta Karaçay-Malkar Türkleri’nin bulunduğu bilinmektedir.
Az sonra onların yoğun olarak bulundukları yerleşim birimlerini ayrı ayrı vereceğiz. Köylerdeki nüfusa ait rakamların alt alta toplanması, Karaçay-Malkar Türkleri’nin Türkiye’deki nüfuslarını göstermez. Çünkü, köylerden şehirlere devamlı bir göç vardır. Nitekim ileride vereceğimiz 1985 ve 1990 nüfus sayımı neticelerinde 1985 ile 1990 yılları arasında Karaçay-Malkar köylerindeki nüfus azalmasını göreceğiz. Köylerdeki bu nüfus azalması Türkiye’nin köylerden şehirlere göç meselesiyle ilgilidir.
Karaçay-Malkar Türkleri’nin hem Kafkasya’daki yerleşim yerlerini hem de Türkiye’deki yerleşim yerlerini bizzat gördüm. Karaçay-Malkar Türkleri’nin Türkiye’de yaşayacakları yer olarak Kafkasya’daki yerleşim yerlerine benzeyen tabiat şartlarını ve coğrafi özellikler taşıyan yerleri seçtiklerini müşahede ettim.
Türkiye’deki Meskun Yerleri
Türkiye’deki Karaçay-Malkar Türkleri’nin meskun oldukları yerler aşağıda gösterilmiştir:
İli | İlçesi | Köyü | Nüfusu (1990) |
Afyonkarahisar | Bolvadiv | Gökçeyayla | 244 |
Afyonkarahisar | İscehisar | Doğlat | 247 |
Ankara | Gölbaşı | Yağlıpınar | 324 |
Eskişehir | Çifteler | Belpınar | 260 |
Eskişehir | Çifteler | - | ? |
Eskişehir | Han | Akhisar | 121 |
Eskişehir | Han | Yazılıkaya | 138 |
Eskişehir | Sivrihisar | Ertuğrul | 398 |
Kayseri | Pınarbaşı | Eğrisöğüt | 74 |
Konya | Sarayönü | Başhöyük | 1043 |
Tokat | Reşadiye | Çilehane | 319 |
Tokat | Sulusaray | Arpaçıkkaraçay | 249 |
Yalova | Çiftlikköy | - | ? |
Türkistan’daki Sürgün Yerleri
Özellikle 1944 yılı, Stalin zamanı Karaçay-Malkar Türkleri tarihinde coğrafya değişikliğinin en önemli sebebidir.
II. Dünya Savaşı devam ederken Kafkasya’ya sözde tatbikat yapmaya gelen NKVD askerleri Karaçay ülkenin tamamını işgal ettiler. Yüksek Sovyetin hazırladığı bir karar ile 2 Kasım 1943 günü Karaçay 8 Mart 1944’te de Malkarlar Kazak ve Kırgız yaylaları başta olmak üzere Orta Asya’ya dağıtıldılar. Sürgün anında Kafkasya’da bulunmayan Karaçay-Malkar Türkleri ise daha sonra soydaşlarının ardından aynı yerlere sürüldüler.
Burada bahsettiğimiz sürgün yerlerini 1992-1993 yılları arasında muhtelif vesilelerle gittiğim Orta Asya’da bizzat gördüm.
Karaçaylar-Malkar Türkleri’nin dışında Ahıska, Azerî, Tatar Türk boyları ve Çeçen-İnguşların da sürgün yeri olarak kullanılan stepler; bugün, bu sürgünler sayesinde güzel yerleşim yerleri haline gelmişlerdir.
Orta Asya’da diğer Türk boylarının yanında Karaçay-Malkar Türkleri’nin sürüldüğü yerleri bizzat oralarda yaşayan Karaçay-Malkar Türkleri’yle görüşerek tespit etmeye çalıştık. Kazakistan’da Karaçay-Malkar Türkleri’nin meskun olduğu şehirler: Almaatı, Cambul, Çimkent, Merke, Bişkek.
