usya Federasyonu’na bağlı Karaçay-Çerkez Özerk Bölgesi, Sovyet döneminde Stravpol bölgesindeki idari bilim, “oblast”tır. Buraya adını veren iki temel halk grubu Karaçaylar ve Çerkezlerdir. Karaçay-Çerkez Özerk Bölgesi’nin yönetim merkezi Çerkesk olup, nüfusu 1986’da 396.000, yüzölçümü 14.100 km karedir. SSCB’nin dağılma safhasında nüfusun yaklaşık %45’ini Ruslar, %30’unu Karaçaylar, %10’unu Çerkezler, %10’unu diğerleri teşkil ediyor.
Karaçay ve Balkarlar Almanlarla işbirliği yaptıkları iddiası ile 1944 yılında Sibirya’ya sürülmüştür. Bir gün bir gece içerisinde Kızılordu birlikleri tarafından uygulanan bu zorunlu göçe karşı gelenler derhal öldürülmüştür. Diğer sürgünlerde olduğu gibi hiçbir eşya alamadan kamyonlara doldurulup istasyonlara nakledilen oradan da vagonlarla yola çıkarılanların bir kısmı Sibirya’ya varamadan yollarda ve Kuzey Kazakistan kamplarında ölmüşlerdir.
1957 yılında Kruşçev yönetimi Karaçay-Balkar halkının itibarının iade edildiğini bildirerek vatanlarına dönmelerine izin verdi ve bu halkın büyük bölümü yurtlarına döndü. Ancak sürgün esnasında halkın toplam nüfusunun yaklaşık yarısı yolda ve kamplarda hayatını kaybetmiştir. 1979 nüfus sayımına göre toplam 131.000 Karaçay’ın %60’tan fazlası (100.000 civarında) Karaçay-Çerkez Muhtar oblastı’nda yaşamaktaydı.
Kafkaslar’ın Müslüman olduğu halde Türk olmayan en önemli etnik grubunu oluşturan Çerkezler, Rus istilası başlamadan Müslüman olmuş, siyasi olarak da her dönemde Osmanlı’ya yakın olmuştur. Şeyh Şamil’in mücadelesinde Osmanlı’dan alınan yardımlarla Çerkezler de Ruslara karşı savaşmış ve büyük başarılar göstermiştir. Şeyh Şamil’in yakalanmasından sonra Çerkezlerin Çar ile barış istemelerine rağmen Çar bunları sürgüne mecbur kılmıştır. Benzeri görülmeyen, yani henüz işgal edilmen bir ülkenin halkına tehcir uygulaması, Rusların hedefinin bölgeyi işgalle beraber Ruslaştırmak olduğunu göstermektedir.
Bu karardan sonra 100.000 civarında Çerkez dağlardan indirilerek bölgeye getirilen Ruslarla birlikte iskan edilmiş ve Kafkaslardan bir milyonu aşkın Çerkez Osmanlı ülkesine göç ettirilmiştir. Prens Mikhail’in Çerkezlere sunduğu, dağlardan inerek Rus kontrolü altında tarım alanlarında yaşamak veya Ruslara esir olmak yahut Türkiye’ye göç, aslında bu kavimlerin “Türkileşmesi”nin temel faktörlerden birini oluşturmuştur.
1860’lardaki göçler için Rus kaynakları 400.000 Çerkez’in göç ettiğini söyleseler de bu rakamın sağ salim Osmanlı ülkesine yerleşenlerin miktarı olduğu, yollarda ve limanlarda büyük kısmı ölen Çerkezleri ihtiva etmediği Çerkez kaynaklarında belirtilir. Farklı kaynaklarda göçe tabi tutulan olan Çerkezlerin sayısı 1.750.000’e kadar çıkar.
