Bu Nasıl Türkçe?

Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun 31.03.2011 2730

Y
eni kelimeler pek çok yazarın dilini bozuyor; anlatmak istedikleri anlaşılamaz hale geliyor. İşte dış politika yazarı Ali Sirmen’den bir cümle: “ Gelecek günler dünya barışı açısından yaşamsal nitelik taşıyan bu sorunun yanıtına açıklık kazandıracaktır.” Ne demektir “yaşamsal nitelik?” Türk Dil Kurumu sözlüğü “nitelik” için dört karşılık veriyor: “ Keyfiyet, Vasıf, Kalite, Mahiyet." Bu tam Türk Dil Kurumuna yakışan bir tavırdır. “Keyfiyet” de, “Vasıf” da “Mahiyet” de… şimdi kelimelerin karşılıklarını koyarak Ali Sirmen'i anlamaya çalışalım:

Hayatı keyfiyet, hayatî vasıf, hayatî kalite, hayatî mahiyet. "Hayatî keyfiyet taşıyan soru" ne demektir? Yahut "hayatî vasıf taşıyan sorun?" Türkeçede böyle bir kullanılış var mıdır? Tabii ki "yaşamsal" ı "hayatî" olarak Türkçeleşdikten sonra okuyucularımız, arkasından hangi kelimenin gelmesi gerektiğini anlamışlardır.

Yazar, "hayatî ehemmiyet" veya "hayatî önem" diyecekti. Ama "nitelik" kelimesi ona oyun etmiş, gelip "ehemmiyet" in yerine oturmuştur. Yazar, "nitelik" in mânâsmı bildiğini zannetmektedir.

Gerçekten de kelimenin mânâsının ne olduğunu biraz düşünse onun "vasıf" anlamına geldiğini çıkaracaktır. Ama manası üzerinde biraz düşünmeye mecbur olduğumuz kelimeler, zihnimize tam olarak yerleşmemiş, iğreti duran kelimelerdir. Bilhassa yeni kelimelerde bu iğretilik vardır. "Kitap" kelimesinin mânâsını hiçbir zaman düşünmeyiz. Kelimeyle birlikte kavram, hemen zihnimizde canlanır. "Nitelik" ise yazarın zihninde hemen "vasıf" kavramını canlandıramamış ve onu "ehemmiyet" yerine kullanıvermiştir.

Ali Sirmen "hayatî" yi "yaşamsal" olarak değiştirmeseydi yine şaşırmayacaktı; çünkü "hayatî" nin arkasından "ehemmiyet" kendiliğinden geliverecekti. 

Yukarıda verdiğimiz örnekte görüldüğü gibi, yeni kelimelerdeki iğretilik , pek çok yanlış kullanılışa sebep olmakta; dilimizdeki normal kelimeleri kullanan on beş yaşında bir çocuğun dahi yapmayacağı hatalara yol açmaktadır. 

 

İlgili Makaleler

Türk Dili
Türkçe'nin Cilveleri
Z
ihnim boşaldıkça, daha doğrusu rahat zamanlarımda Türkçe’nin güzelliklerini, orijinal cilvelerini düşünürüm. Mesela hırsız kelimesinin manâsı mâlûmdur “hır” sözü herhalde iyi bir vasıf olmamalı ki, başkasının malını çalana hırsız demişlerdir. Ama bunun müsbet şekli de kullanılır. Birinden olumsuz şekilde bahsederken:

—…
Türk Dili
Dil Öğretiminde Paradigma Değişimi Şart
M
illi Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in şu sözleri, aslında uzun yıllardır göz ardı edilen bir eğitim açmazını berrak bir şekilde ortaya koyuyor:

"Her imtihanda yani ortalama bir İngiliz vatandaşının bilmediği gramatik kaideleri çocuklara test imtihanında sorduk. Bu şekilde dil öğrettiğimizi varsaydık, bu mantığı…
Türk Dili
Uydurukca Türkçe'nin Felsefi Dili
K

İm demiş “Türkçe’nin şu andaki mevcut kelimeleri ile felsefe yapılamaz” diye?

Yapılır efendim, yapılır; bal gibi yapılır!

Meselâ, Hegel’in “Tinin Görüngübilimi”ni Türkçe mi okumak istediniz, işte buyurun:

“...İyi tikel özne ile onun istencinin özsel yanı olarak ilişkilidir ve böylelikle istenç yükümlülüğünü tam…

Türk Dili
Türkçe Medeniyet Dili İdi
L
isanın da bir matematiği vardır. İnsan, konuşur veya yazarken o matematik yahut lisanın kanunlarına riayet etmek zorundadır. 2 çarpı 2’nin kaç yaptığı bellidir. O gerçeği, kimse değiştiremez. Bunun gibi dilin de asırlar içinde oluşmuş kaidelerine riayet şarttır.
 
Pekâlâ; niçin “soru” değil de “sual” derdik?
 
Çünkü; Söz…
Türk Dili
Yunus Emre’nin Dili Hakiki Türkçedir
Y
unus Emre’nin kullandığı dil, zamanında herkesin kullandığı, konuştuğu dildir. İnancı, dünya görüşü ve bütün yaşayışıyla halkın, Anadolu insanının bir parçası olan Yunus’un dilde onlardan ayrılması zaten düşünülemezdi. Sanatının, belki de en büyük ve değerli tarafı da, Türkçeyi iyi kullanmış olmasıdır. “Yunus’un…
Türk Dili
RİT (Resmî İkâmeli Türkçe) Nedir?

Türkçe konuşan insanlar (millet, kavim, halk, topluluk vd.) tarafından dilin tabiî seyri içinde benimsenip kullanılan dil unsurlarının (ek, kelime, kelime grubu vd.) yerine geçmek üzere -dilin tabiî yapısına ve kānunlarına aykırı olarak- devletin karârı, kuvveti ve faâliyetiyle ikāme edilmiş unsurlarla şekil verilen…

Türk Dili
Gerçekleştirememek (!)
A

na dilimiz Türkçe, her gün büyük bir hızla bozulmaya, yıpranmaya devam ediyor. Dilin aslî yapısını bozmak, yeni kelime uydurmak çok tehlikelidir. Dünyada, Türkiye’den başka dili tahrip edilen bir millet yoktur.

Son zamanlarda öyle bir kelime peyda oldu ki; artık, gazeteci, sunucu, siyasetçi, akademisyen… hemen…

Türk Dili
Önce Osmanlı Türkçesi Sonra Ortak Alfabe
1
1 Eylül 2024’te medyada yer alan bir habere göre Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Akademisi, Ortak Alfabe Komisyonu 34 harften oluşan Latin asıllı bir alfabe üzerinde anlaştı. Bu, uzun yol daha ne kadar sürer ve nasıl bir netice verir bunu zaman gösterecek.

Bu haberin yayılması ile bir kısım akademisyen, gazeteci,…
Türk Dili
Dil Bayramı Gelmiş, Neyime?
Aynaya baktığınızda sadece yüzünüzü değil, bir müze de görürsünüz. Yüzünüz bir anlamda size aitse de ebeveynlerinizden, büyükanne ve büyükbabalarınızdan, onların ana-babasından ve daha kadim atalarınızdan miras aldığınız özelliklerin bir birleşiminden oluyor. Sizi rahatsız eden ya da hoşnut olduğunuz dudaklarınız ve…
Türk Dili
Uyduruk Bir Dile Hapsedildik
İ
talyanlar "Traduttore traditore" derler. Yani, "Mütercim haindir." Tepeden tırnağa haklılar. Çünkü hiçbir dil diğerine tam aktarılamaz. Hele büyük diller; sanatta, edebiyatta zirvelerden seslenmiş abide lisanlar. Türkçemiz de bir zamanlar öyleydi. Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Nâbî, işte o haşmetli dönemlerin eser adamlarıdır.

Türk Dili
Olanak Cumhuriyeti
T
anınmış Alman Türkolog Otto Jastrow üzülerek şöyle demişti: "Türk dili kültürel çok katlılığını ve nüans zenginliğini geniş ölçüde kaybederek tekrar, o ilk çıktığı tek boyutlu bozkır dili tipine yaklaşıyor."

Ve, dediği oldu. Dilimizin canına okudular. Artık, sıra üstü şiirler, hikâyeler, derinlikli fikir yazıları,…
Türk Dili
Bir Zamanlar “Büyük ve Derin Türkçe” Halkın Dili İdi
D
il ve kültür meseleleri ülkemizde müşterisiz metâdır. Ama hâlâ merâklı ve hassâs insanlarımızı görmekten mutlu oluyoruz. Yeni bakanların açıklanmasından bu tarafa -bilhâssa Millî Eğitim Bakanımız görür, işitir ve müspet bir şeyler yapabilir ümîdiyle- dil meselemizle alâkalı bir hayli yazı yazdım. Bu müşterisiz metâ…