HACI PARPİ BEY

- 31.07.2026 17

G
azi Mücahid, Korbaşı… 1886 yılında Kırgızistan’ın Fergana bölgesinde yer alan Özgen köyünde doğdu. 3 yaşında babasını 12 yaşında annesini kaybeden Hacı Parpi nüfuzlu bir kimse olan Mati Binbaşının himayesinde yetişti ve iyi bir eğitim aldı. Genç yaşında (14) Köyüne kaymakam olarak seçildi ilerleyen yıllarda baba mesleği olan ticaretle meşgul oldu.

HACI PARPİ BEY
HACI PARPİ BEY

1918 yılında Mati Binbaşı ile beraber Türkistân’ın istiklâli için mücadele veren “Basmacı Hareketine” katıldı. 1922 yılına kadar bölgeyi komünistlere karşı korudular. Bu tarihlerde üstünlük sağlamayan Bolşeviklerle anlaşamaya varılmış olsada Rusların hukuksuz fiileri sonucu 1927 yılında çatışmalar tekrar başlar. Hacı Parpi bey bu dönem ünlenerek etrafına yiğit toplar ve Korbaşı ünvanına layık görülür. 1927-1931 yılları arasında Sovyetlere karşı büyük bir mücadele verir. 1930’lardan itibaren kuvvetlenen bolşevikler Korbaşıları yenilgiye uğratmaya başlar. Direnişleri kırılan Korbaşıların çoğunluğu Doğu Türkistan’a (Kaşgar) geçiş yapar. Hacı Parpi’de Doğu Türkistan’a hicret eder.

1931’de Doğu Türkistan’nın Kumul şehrinde başlayan bir isyan, bütün Doğu Türkistan’a yayılır. 1933 yılına gelindiğinde artık, Çin nüfuzu bölgeden temizlenmeye başlamıştır. Bölgede ayaklanma başlatan liderler, Parpi Korbaşı’dan kendilerine katılmalarını isterler. Böylece Parpi Korbaşı da 1933-1934 yılları arasında Doğu Türkistan’daki çetin savaşlara katılır. Bölgenin bağımsızlığına kavuşabilmesine yönelik büyük katkılarda bulunur. Ayrıca 1933 yazında Kaşgar şehri mahkeme başkanlığı ve geçici ikinci başkomutanlık görevlerini yürütmüştür.

1934 yılında Milliyetçi Çin’in Sovyetlerin yardımı ile Doğu Türkistan’ı tekrara ele geçirmesi üzerine ailesini alarak çileli ve uzun bir yolculukla 1937 yılında Hindistan- Keşmire varır. 1947’ye kadar Hindistan’ın her bölgesini dolaşır. Pakistan’ın kurulması ile Pakistan’ın Karaçi şehrine yerleşir.

1944’te Doğu Türkistan Türkleri tekrardan istiklal mücadelesi vererek azadlıklarını kazanmıştı. Ancak 1949’da bu defa Kızıl-Kominist Çin Doğu Türkistan’ı işgal edince binlerce Kazak, Uygur ve Özbek Pakistan’a göç eder. Pakistanlı ve Hindistanlı zengin, tüccar ve liderlerle iyi ilişkiler içinde olan Parpi Korbaşı, Karaçi şehrinde bir otel kiralar ve şehre gelen göçmenlere evrak işlerinde yardımcı olur, onlara kalacak yer sağlar. 1952 yılında Türkiye Cumhuriyetinin mültecileri kabul etmesi üzerine bir çok mültecinin evraklarını tamamlayarak Türkiye’ye gitmesine yardımcı olur. Kendisi’de ailesini alarak 1953 yılında Karaçiden gemi ile ayrılır ve 1954 yılında Türkiye’ye gelir.

Bir müddet Adana’da yaşadıktan sonra Konya’nın Cihanbeyli ilçesine yerleşir. Zeki Velidi Togan, Abdülkadir İnan, İsa Yusuf Alptekin ve Hasan Oraltay ile dostlukları bilinen Parpi Korbaşı ömrü boyunca Özgen’e geri dönebilme gayesiyle yaşamıştır. Ne yazık ki bu arzusuna ulaşamadan 1968 yılında 82 yaşında burada vefat etdi. Cenazesine Suudi Arabistan, Mısır, Pakistan, Afganistan, Almanya ve çeşitli Avrupa ülkelerinden pek çok Türkistanlı iştirak etmiştir. Kabri Konya'nın Cihanbeyli ilçesindedir.

Kaynak: Dastanbek Razak Uulu, Türkistan’dan Türkiye’ye Hacı Parpi Özgen’in Hatıraları- Tahir Özgen, Bengü Yayınları, Ankara 2022

İlgili Makaleler

Türkiye’deki Türk Dünyası
ABDÜLKERİM MAHDUM
H alife Kızılayak Hazretlerinin torunu, Milletvekili, Siyasetçi… 1942 yılında Afganistan’ın Cevizcan vilayeti Kızılayak kasabasında doğdu. İlk ve Orta tahsilini, Kızılayak’ta tamamladı. 26 yaşında…
ABDÜLKERİM MAHDUM
Türkiye’deki Türk Dünyası
ŞİR MUHAMMED BEK (ŞİRMET BEG)
G azi Mücahid, Korbaşı… 1893 yılında Fergana bölgesinde bulunan Gerbaba köyünde dünyaya geldi. Babası Hacı Koşak Bek annesi Tofahan Hanımdır. Hacı Koşak 1913 yılında hac dönüşünde Kırım’da vefat…
ŞİR MUHAMMED BEK (ŞİRMET BEG)
Türkiye’deki Türk Dünyası
MUHAMMED AZİZ TÜLEYKAN (METES KÂRİ)
M ücahid Gazi ve Alim. Kırgızistan’ın Fergana vadisinde bulunan Oş şehrinde dünyaya geldi (1888). İlk tahsilini Oş medresesinde tamamladı. Yüksek tahsilini Mir Arab, ve Kökeldaş medreselerinde yaptı.…
MUHAMMED AZİZ TÜLEYKAN (METES KÂRİ)
Türkiye’deki Türk Dünyası
Prof. Dr. Abit Nazar Mahdum
I Temmuz 1965 tarihinde Afganistan'ın Şıbırgan Şehrinde doğdu. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları…
Prof. Dr. Abit Nazar Mahdum
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahmed Sadık Efendi
Ş
eyh Ahmed Sadık Hüseynî Efendi 953'de (1546-47) Buhara'da vefat eden Mehmed Abdüssemi'nin oğludur. O beldede tahsilini tamamladı. Nakşibendî tarikatının ulularından irade alarak tarikata girdi. 

980'de (1572-73) hacdan sonra İstanbul'a geldi. Şeyhülislâm Ebussuud Efendi meclisine kabul olunup ev ve maaş ihsan…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Prof. Dr. Abdulhamit Avşar
D
oğu Türkistan'ın Yarkent şehrinde 1964 yılında doğdu. İlk ve orta öğretimi Kayseri’de dereceyle bitirdi. 1986 yılında Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi (Basın-Yayın Yüksek Okulu) Radyo-Televizyon Bölümünden birincilikle mezun oldu. 

İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi Anabilim Dalında…
Prof. Dr.  Abdulhamit Avşar
Türkiye’deki Türk Dünyası
Prof. Dr. Ahmet Temir
P
rof. Dr. Ahmet Temir, İmamı Rabbani Hazretlerinin ‘‘Mektubat’’ kitabını Farisi’den Arabi’ye tercüme eden, Muhammed Muradi Kazani Hazretleri’nin doğduğu Tataristan’ın Elmet köyünde 1912 tarihinde dünyaya geldi. Çocukluk dönemi Çarlık Rusya’sında, gençlik dönemi Sovyet Dönemi’nde geçti. Sovyetler döneminde…
Prof. Dr. Ahmet Temir
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ebussü'üd Efendi
O
smanlı âlimlerinin en meşhûrlarından. Onüçüncü Osmanlı Şeyhülislâmı olup, tefsîr, fıkıh ilimlerinde ve diğer ilimlerde büyük âlim idi. 898 (m. 1413) senesinde doğdu. 982 (m. 1584) senesinde İstanbul’da vefât etti. Kabri Eyyûb Sultan’da kendi yaptırdığı medresenin yanında, Eyyûb Câmii karşısındadır.

Ebüssü’ûd Efendi, âl…
Ebussü'üd Efendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahmed Davutoğlu

S
on devirde yetişen din adamlarından. Fakir bir çiftçi ailesinin çocuğudur. Babası Hasan Efendidir. 1912 senesinde Bulgaristan’ın Şumnu vilayetine bağlı Kalaycı köyünde doğdu. 

İlk tahsilini doğduğu yerde, rüşdiye yani orta tahsilini köyüne yakın Ekizce köyünde bitirdi. Babası dini ilimlere ve alimlere…

Ahmed Davutoğlu
Türkiye’deki Türk Dünyası
Muhammed Semerkandî Hazretleri
1
116 [m. 1704] de vefat edip, Karaca Ahmed kabristânında defn edilen Muhammed Semerkandi, Ahmed Yekdest Cüryaninin, bu da, Urvet-ül-vüska Muhammed Ma'sûm-ı müceddidî Serhendinin talebesidir. 

Muhammed Semerkandi Hazretleri vefatlarına kadar, Üsküdar Şemsi Paşa'daki tekkelerinde, doğru iman bilgilerini, islâmiyetin…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Esseyyid Muhterem Taşkendi
S
eyyid, alîm ve nakşibendi tarikatı büyüklerindendir. Türkistan’ın Taşkent şehrinde doğdu. Yüksek dini ilimleri beldesinde bulunan medreselerde okudu. Hac vazifesini ifa ettikten sonra Hicaz’dan hilafet merkezi olan İstanbul’a geldi. 

Devrin padişahı Kanuni Sultan Süleyman Han tarafından burada kendilerine…
Esseyyid Muhterem Taşkendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Hüseyin Hilmi Işık
8
Mart 1911 tarihinde, İstanbul Eyüp'te doğdu. Babası Said Efendi, Bulgaristan Lofca'dan 1877 Osmanlı-Rus Savaşı'nda göçmen olarak İstanbul'a gelmişti.

Eğitimi

Beş yaşında Eyüp Sultan'da Mihrişah Sultan ilkokulu'na başladı. Yazları Hakîm Kutbeddin, Kalenderhâne ve Ebussuud sibyan mekteblerine devam etti. Yedi yaşında…
Hüseyin Hilmi Işık