Türkiye’deki Türk Dünyası

Türkiye’deki Türk Dünyası
Yenişehirli Avni

O
n dokuzuncu yüzyıl divan şairi. 1826’da bugün Yunanistan sınırlarında kalan Yenişehir’de (Larissa) doğdu. Asıl adı Hüseyin’dir. Fenarlı Sıdkı Ebu Bekr Paşanın oğludur. Tahsil durumu hakkında bilgi yoktur. Fakat Arabi, Farisi ve Rumcayı biliyordu.Vidin valiliği sırasında Abdurrahman Sami Paşaya katiplik yaptı (1853).…
Yenişehirli Avni
Türkiye’deki Türk Dünyası
Sabri Kalkandelen

1
araştırmacı, şâir. 1862 senesinde Makedonya'da;Kalkandelen şehrinde doğdu. Babası Mustafa Rûhî Efendi, Kalkandelen’de Nakşibendi şeyhlerindendi. İlk tahsilini babasından aldı. On iki yaşlarındayken babasıyla birlikte Sırp ve Rus harplerine katıldı. 

1883’te Pâdişâhın, Mustafa Rûhî Efendiyi saraya dâvet etmesi üzerine…
Sabri Kalkandelen
Türkiye’deki Türk Dünyası
İsmâil Fennî Ertuğrul

1
856 senesinde Bulgaristan'ın Tırnova şehrinde doğdu. Tırnova Rüşdiyesini bitirdikten sonra medrese tahsiline devâm etti. Arabî öğrendi. Öte yandan mâliye ve muhâsebe dersleri aldı. 1877-78 Türk-Rus savaşında âilesiyle berâber İstanbul’a geldi ve Mâliye Nezâretinde (Bakanlığında) memur olarak işe başladı. 1883’te…
İsmâil Fennî Ertuğrul
Türkiye’deki Türk Dünyası
Şeyh Edebâlî

1
206 yılında Horasan’ın “Merv” şehrinde doğmuştur. 1326 (H.726) târihinde, Bilecik’te vefât etti.

Edebâlî ilk tahsilini memleketinde yaptıktan sonra Şam’a gitti. Pekçok âlimden fıkıh, tefsir, hadis ve diğer ilimleri tahsil edip, üstün derecelere yükseldi. Tasavvuf yoluna girip mânevî olgunluğa kavuştu.…

Şeyh Edebâlî
Türkiye’deki Türk Dünyası
İsmail Hakkı Bursevî

1
650 târihinde bugün Bulgaristan sınırları içerisinde kalan Aydos kasabasında doğdu. Babası, sâlih bir zât olan Mustafa Efendidir. 1725târihinde Bursa’da vefât etti.

İsmâil Hakkı Efendi, küçük yaşta, babası tarafından Celvetiyye yolu büyüklerinden Seyyid Osmân Fadlî Efendiye götürüldü. Onun; duâ ve iltifâtına kavuştu.…
İsmail Hakkı Bursevî
Türkiye’deki Türk Dünyası
Şeyh Cemaleddin Gazikumuki

Ş
eyh Cemaleddin Efendi, 1788 yılında Dağıstan’ın Gazikumuki şehrinde doğdu. Hazreti Peygamberimizin soyundan seyyid ve Nakşibendî tarikatında mürşid-i kâmil idi. 

Büyük İslam âlim ve evliyası Mevlana Halid-i Bağdadi Hazretleri'nin halifelerindendir. Hafız olup, çok kerametleri görüldü. Hadis ilminde de üstad idi.…
Şeyh Cemaleddin Gazikumuki
Türkiye’deki Türk Dünyası
Şeyh Şerâfeddin Efendi
1

876 yılında Dağıstan'da Dünya'ya gelen Şeyh Şerâfeddin Efendi tahsilinin bir kısmını orada yapmış fakat Ruslar'ın, Şeyh Şâmil sonrası Kafkaslar'da giriştiği halkı yıldırma istikametindeki zulümlere tahammül edemeyerek Türkiye'ye göç etmek mecbûriyetinde kalmıştır.

Sultan Reşad, Şeyh Şâmille İstanbul'a gelen…

Şeyh Şerâfeddin Efendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Es’ad İleri Hoca

K
urtuluş Savaşının mücâhid gâzilerinden. 1882 yılında Yunanistan'ın Gümülcine şehrinde doğdu. Küçük yaştan îtibâren mükemmel bir tahsil ve terbiye ile yetişti. Gençliğini ve ömrünü ilim meclisleri ile savaş meydanlarında geçirdi. Birinci Dünyâ Savaşında cihâd-ı mukaddes îlân edildiği zaman, halkı dîn-i İslâm ve…
Es’ad İleri Hoca
Türkiye’deki Türk Dünyası
Hasan Sezâî

İ
slâm âlimlerinden ve evliyânın büyüklerinden. İsmi Hasan bin Ali, mahlası Sezâî'dir. Tasavvufta Gülşenî yoluna mensûb idi. 1669 yılında Gördes'de doğdu. Şehrin bugünkü adı Korent olup, Yunanistan sınırları içinde kalmıştır. 1738 senesinde Edirne'de vefât etti.Kendi ismi ile anılan dergâhının bahçesinde defnedildi.

Hasa…
Hasan Sezâî
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahmed Cevdet Paşa

O
smanlı Devletinde on dokuzuncu asırda yetişen büyük devlet ve ilim adamı. 27 Mart 1822’de Bulgaristan'ın Tuna kıyısında bulunan Lofça kasabasında doğdu. Babası Lofça İdare Meclisi azasından İsmail Ağadır. İlk tahsilini Lofça’da yaptı. Yaradılıştan zeki ve kabiliyetli olduğu gibi, pek de çalışkandı.

Dedesinin yardımı il…
Ahmed Cevdet Paşa
Türkiye’deki Türk Dünyası
Murad-ı Veli

S
eyiddir. Babası Aliyyül Büka, Türkistan'dan hicret edip Hicaz-Şam-Urfa yoluyla Çankırı'ya gelip yerleşmiş mübârek bir zâttır. Hacı Murad-ı Veli 1229’da Türkistan’ın "Sayram" kasabasında dünyaya gelmiş Horosan erenlerindendir. Hacı Bektaş-ı Veli’den hilafet almış ve uzun süre eski köyde yaşamıştır. Kalecik Tekfuru’nun…
Murad-ı Veli
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahmed Hâki İzler

A
slen Türkistanlı olup, şairdir. Türkistan'da Rus muharebelerinde bulunmuş ve burada yakınlarını kaybetmiş, uzun seyahatlerden sonra Konya'ya gelip yerleşmiştir. 

Her türlü gösterişten ve dünya mevkilerinden uzak durmuştur. Konuşmalarında daussıla (sıla hasreti) yani nostalji hissedilirdi. Çocukluğunun geçtiği maziye…
Ahmed Hâki İzler
Türkiye’deki Türk Dünyası
Evhadüddin Kirmani

H
orasan’da Kirman şehrinde doğdu. Mutasavvıf, velî ve Şâfiî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi Ebû Hâmid'dir. Evhadüddîn lakabı ve Kirmânî nisbetiyle tanınır.   Evhadüddîn Kirmânî önce Bağdât'ta ilim tahsîl etti. Evliyâdan Rükneddîn Süncâsî'nin derslerinde bulundu ve çok isifâde etti. Kendisi, Süncâsî hazretleri ile…
Evhadüddin Kirmani
Türkiye’deki Türk Dünyası
Mîrim Halvetî

E
vliyânın büyüklerinden. İsmi Mîrim Halvetî'dir. Ahî Mîrim de denilir. Horasın'ın "Herat" şehri kasabalarından "Kilbâd" da doğdu. Herat ve Şirvan'da yaşadı. 1409 senesinde Kırşehir'de vefât etti. Vefât zamanları Karamanoğlu Mehmed Beyin o bölgeye hükmettiği târihlere rastlamaktadır.

Mîrim Halvetî Şirvan ve Herat'ta ilim…
Mîrim Halvetî
Türkiye’deki Türk Dünyası
Abdullah Sermest

S

oyu bugün Doğu Türkistan Uygur Özerk Bölgesinde bulunan Tomanay aşiretine dayanmaktadır. 1819’da Kilis’te doğdu. Tomanay aşiretinin nüfusu artınca geniş bir aile Tazabay aşiretini oluşturdu. Bu aşiretten bir grup 16. yüzyılda Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbeycan’a göç etti. Abdullah Sermest’in…

Abdullah Sermest
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahî Evran

1
171 yılında İran'da Batı Âzerbaycan taraflarındaki "Hoy" kasabasında dünyâya geldi. İmâm-ı Fahrüddîn Râzî'den çeşitli ilim dallarında dersler aldı. Ahmed Yesevî hazretlerinin talebelerinin ders ve sohbetlerine devâm ederek tasavvuf yolunda ilerledi. Büyük İslâm âlimi Şihâbüddîn Sühreverdî hazretlerinin sohbetlerinde…
Ahî Evran
Türkiye’deki Türk Dünyası
Bosnalı Abdullah Efendi
1

583 senesinde “Bosna”da doğdu. Asıl ismi Abdullah Abdî olup, babasınınki Muhammed’dir. Bosnâvî, Rûmi ve Gâibî nisbet edildi. “Şârih-ul-Fusûs” ve “Şârih-il-Mesnevî” diye meşhûr oldu.

Doğum yeri olan Bosna’da ilim tahsîline başlayan Abdullah Efendi, sonra İstanbul’a geldi. Tahsîlini tamamladıktan sonra Bursa’ya…

Türkiye’deki Türk Dünyası
Mahmud Kefevi

1
520 senesinde Kırım'ın Kefe liman şehrinde doğdu. Sinop'ta Kefevî Câmii avlusundadır. Çocukluğu doğum yeri olan Kefe'de geçen Mahmûd Kefevî, zamânının usûlüne göre küçük yaşta ilim tahsîline yöneldi. Temel dînî bilgileri öğrendikten sonra tasavvufa karşı alâka duydu. Kâdiriyye yolu mensuplarından büyük âlim ve velî…
Mahmud Kefevi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Filibeli Hacı Hafız Tevfik Efendi

1

796 yılında "Filibe"de doğdu ilk öğrenimini Filibe’de yaptıktan sonra İstanbul’a gelerek 28 yaşında iken Fatih Medresesi’nden icazet alarak mezun oldu. İlk görevini İstanbul’da Eyüp Sultan’da aldı. Bir süre burada çalıştıktan sonra tekrar doğum yeri olan Filibe’ye döndü.

Filibe şehrinde 50 sene kadar imamlık yap…

Filibeli Hacı Hafız Tevfik Efendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ali Rıza Acara

K
urtuluş savaşının mücâhid gâzilerinden. Birinci Devre Türkiye Büyük Millet Meclisinde Batum Mebusu olarak görev yaptı.  Bugünki Gürcistan’a bağlı "Batum Acara"da doğdu. 1969'da Ankara'da vefât etti.

Ali Rızâ Acara'nın çocukluk ve gençlik yıllarına dâir bilgi yoktur. Kars, Ardahan ve Batum 1878'de Ruslar eline…
Ali Rıza Acara
Türkiye’deki Türk Dünyası
Hacı Ahmed Hilmi Efendi
İ

smet Efendi dergahı şeyhlerinden. Bugün Bulgaristan sınırları içerisinde bulunan “Nevrakop”ta dünyaya gelmiştir. Doğum tarihi belli değildir. İstanbul'da tahsilini tamamlayarak Fatih Medreselerinden icazet almıştır.

Hocası İngiliz lakaplı Kerim Efendi tarafından Alanya'ya rüşdiye hocası olarak gönderilmişse de…

Türkiye’deki Türk Dünyası
Yanyalı Mustafa İsmet Efendi
İ

smi Muhammed Mustafa İsmet Garibullah El-Yanyavi El-Nakşibendi El-Halidi El-Yanyavi El-Nakşibendi El-Halidi El-Müceddididir. 

İsmet Efendi bugün Yunanistan sınırları içinde bulunan “Yanya”da doğup gençlik yıllarında Yanya Mahkeme-i Şer’iyye’si katipliğinde bulunmuşlardır. Risale-i Kudsiyye’lerinde bu konuda şöyle…

Yanyalı Mustafa İsmet Efendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Yûsuf Sinâneddin-i Sîneçak
O
n altıncı yüzyılda yaşamış olan evliyâdan. Asrındaki Mevleviyye yolu büyüklerinden olan Yûsuf Sinâneddîn hazretleri Rumeli'deki "Vardar Yenicesi"ndendir. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. 1546 senesinde İstanbul'da vefât etti. Sîneçâk Yûsuf Baba diye meşhûrdur. Mevleviyye yoluna mensûb olduğu için Mevlevî…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Selâhaddîn Uşakî
İ
smi Selâhaddîn bin Muhammed Abdülazîz'dir. 1705 senesinde Yunanistan'ın "Kesriye" kasabasında doğdu. 1783 senesi Muharrem ayının yirmi dokuzunda Cumâ günü vefât etti. Tâhir Ağa Dergâhına defnolundu.

Selâhaddîn Uşâkî, yirmi yaşına kadar Kesriye'de kalıp ilim öğrendi. Sonra İstanbul'a gelerek tahsiline devâm etti.…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ali Köstendilli
B

u gün Bulgaristan sınırları içerisinde bulunan "Köstendil" şehrindendir. Nûreddîn-i Cerrahî hazretlerinin mürşidi. İlmi ve ameli, zühd ve takvası herkesçe teslim edilmiştir. O da tasavvuf yolunu Lofçalı Fâzıl Aliyyü'r-Rûmî'den alınış ve uzun müddet mürşidine hizmet ile tasavvufî edebleri ikmâl eylemişti.

Keramet…

Ali Köstendilli
Türkiye’deki Türk Dünyası
Mehmed Eşref Efendi
A

slen Bulgaristan "Lofçalı"dır. Son devir Osmanlı ulemâsından.  Babası Ali Kemâlî Efendi, âlim bir zât olup Lüleburgaz'da Sokullu Mehmed Paşa Medresesinde yirmi sene müderrislik yaptı. İlk tahsîlini babasından yaptı. Babası, 1855 senesinde hacca giderken vefât etti. Bunun üzerine yarım kalan tahsîlini tamamlamak…

Türkiye’deki Türk Dünyası
Hasan Adli Efendi

R
umeli'de "İştib" kasabasında doğdu. Künyesi "Ebü'l-Mütekellim"'dir. İlk tahsîlini babasının yanında yaptı. Tahsil hayâtına devâm etmek için İstanbul'a gitti. Zamânın meşhûr âlimlerinin sohbetlerine ve derslerine devâm etti. Zâhirî ilimleri Kemâleddîn Taşköprüzâde'den öğrendi. O devirde makam ve mevki bakımından…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Abdülaziz Bekkine

B
abası "Kazan"lı tüccar Hâlis Efendidir. 1895 senesinde İstanbul'da doğdu. 1952 senesinde İstanbul'da vefât etti. Kabri Edirnekapı Sakızağacı kabristanındadır. 

Henüz okula gitmeden Kaptan Paşa Câmii İmâmı Halil Efendiden Kur'ân-ı kerîm okumayı öğrendi, Arapça ve din dersleri aldı. Daha sonra Dârüttedrîs'e devam ederek…
Abdülaziz Bekkine
Türkiye’deki Türk Dünyası
Abdurrahman Nesib Efendi

R
ufâî tarîkatinin Gülşenî koluna mensup evliyâ. Son devir Osmanlı şeyhülislâmlarından. 1842  senesinde "Üsküp"te doğdu. 1914  senesinde istanbul'da vefât etti. Üsküp Nâibi Halil Fevzi Efendinin oğlu, Tırhala kâdısı Ahmed Sâdık Efendinin torunudur.

Babası, oğlunun doğumundan birkaç ay önce vefât etti. Vasiyetinde eğer…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Zarifi Hasan Efendi

B
üyük velîlerden. İsmi, Hasan Zarîfî Efendidir. 1477 senesinde Rumeli’de "Siroz" şehrinde doğdu. 1576 da İstanbul’da Boğazkesen Hisarında vefât etti. Yaşadığı devir, Sultan Selîm ile oğlu Sultan Murâd Han devriydi.

Hasan Zarîfî Efendi tahsîlini İstanbul’da yaptı. Osmanlı âlimlerinin en büyüklerinden olan…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Yâ Vedûd Sultân
H

orasan Erenlerinden. Asıl adı Abdülvedûd’dur. "Buharalı"dır. İstanbul’un Fethinde bulunmak üzere, Buhara velileri ile birlikte gelmiş ve Fatih’in ordusunda hizmet ederek, ordu ile birlikte şehre girmiştir.

"Yâ Vedûd" diye zikrettiğinden, bu mübarek kelime kendisine lakap olmuştur. Fetihten sonra bir müddet…

Yâ Vedûd Sultân
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ömer Ziyâeddin Dağıstânî
S

on devir Osmanlı âlim ve velîlerinden. 1849 senesinde Dağıstan'da Çerka'ya bağlı "Miatlı" köyünde doğdu. 1921 senesinde vefât etti. Kabri, İstanbul'da Süleymâniye Câmii hazîresindedir. Babası ulemâdan Abdullah Efendi olup, Avar Türklerindendir.

Gençliğinde Şeyh Şâmil'in ve onun oğlu Gâzi Mehmed Paşanın maiyetinde…
Ömer Ziyâeddin Dağıstânî
Türkiye’deki Türk Dünyası
Kevserî

K
afkasya'nın "Sebj" (Şebjer) kasabasında doğdu. 1926 senesinde İstanbul'da vefât etti. Küçük yaşında ilim tahsîline başlayan Kevserî, Kur'ân-ı kerîmi zamânın kurrâlarından el-Battal el-Hâc Süleymân el-Ezherî'den öğrendi. Sonra Soposzâde diye meşhûr Şeyh Allâme Mûsâ Efendinin derslerine devâm ederek Arapça gramer…
Türkiye’deki Türk Dünyası
İdris-i Muhtefi

B
ayramiyye yolunun Melâmiyye koluna mensuptur. İsmi Ali'dir. Halk arasında Hacı Ali Bey diye bilinir. Terzilik mesleğiyle meşgûl olduğu için İdris, kendi hallerini ve yakınlarını insanlardan gizlediği için Muhtefî lakaplarıyla anılmıştır. Aslen Rumeli'deki "Tırhala"dandır. Doğum târihi bilinmemektedir. 1615 senesinde…
Türkiye’deki Türk Dünyası
Ahmed Amiş Efendi

F
âtih Sultan Mehmed Han türbedârlarından ve Şa'bâniyye tarîkatının son devir şeyhlerinden. İsmi, Ahmed Amiş olup, Türbedâr veya Türbedar Ahmed Efendi isimleriyle de tanınır. 1807 de Bulgaristan'ın Tuna vilâyetine bağlı "Tırnova"da doğdu. 1920 de İstanbul'da vefât etti. Kabri Fâtih Câmii yanındaki kabristandadır. 

1853 O…
Ahmed Amiş Efendi
Türkiye’deki Türk Dünyası
Feyzullah Efendi
İ

smi, Muhammed bin Ali'dir. Feyzullah lakabı ile meşhurdur. Şimdi Bulgaristan sınırları içinde bulunan Silistre'nin Sazlı köyünde 1805 senesinde doğdu. 1876 'de İstanbul'da vefât etti. Fâtih Câmiinde kalabalık bir cemâat tarafından cenâze namazı kılınıp, Halıcılar semtindeki dergâhına defnedildi.

Çocukluğunu ve tahsil h…
Feyzullah Efendi